Τα όρια της αρχαίας Πέλλας συνεχίζουν να αποκαλύπτουν οι αρχαιολόγοι μέσα από το Pella Urban Dynamics Project, το ερευνητικό πρόγραμμα που υλοποιεί η Εφορεία Αρχαιοτήτων Πέλλας σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο του Michigan και το οποίο συνεχίζεται για δεύτερη πενταετία.
Στόχος των ερευνητών είναι να ανασυνθέσουν την ιστορία της πόλης, να προσδιορίσουν με ακρίβεια τα όριά της, να φωτίσουν την εξέλιξή της μέσα στον χρόνο και, κυρίως, να αναδείξουν την καθημερινή ζωή των ανθρώπων που κατοίκησαν στην πρωτεύουσα του μακεδονικού βασιλείου.
Το πρόγραμμα εκτελείται υπό τη διεύθυνση της επίτιμης Διευθύντριας του ΥΠΠΟ Δρ. Ελισάβετ Τσιγαρίδα, του αρχαιολόγου της Εφορείας Αρχαιοτήτων Πόλης Θεσσαλονίκης Δρ. Στράτου Νανόγλου, της καθηγήτριας Κλασικής Αρχαιολογίας Δρ. Lisa Nevett και του αρχαιολόγου Δρ. David Stone. Περιλαμβάνει γεωφυσική διασκόπηση, επιφανειακή και ανασκαφική έρευνα, με βασικό στόχο τη διερεύνηση του δομημένου περιβάλλοντος της αρχαίας πόλης και της χώρας της, από την ίδρυσή της έως τα ελληνιστικά χρόνια.
«Τα ελληνιστικά χρόνια τα γνωρίζουμε αρκετά καλά, καθώς η πόλη είναι ορατή μέσα από τις ανασκαφές. Αυτό που μας ενδιαφέρει πλέον είναι η πρώιμη ιστορία της Πέλλας», δηλώνει στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων η Ελισάβετ Τσιγαρίδα. «Τα στοιχεία που έχουμε δείχνουν ότι ήδη από τις αρχές του 4ου αιώνα π.Χ. είχε διαμορφωθεί ο οικοδομικός ιστός που αναγνωρίζουμε και σήμερα στην ελληνιστική πόλη. Όταν οι Μακεδόνες ίδρυσαν τη νέα πόλη προς τον νότο, κοντά στη θάλασσα, αυτή αναπτύχθηκε με αυτόν τον πολεοδομικό σχεδιασμό. Η παλαιότερη Πέλλα βρίσκεται κάτω από την ελληνιστική πόλη και έχει σε μεγάλο βαθμό καταστραφεί, γεγονός που καθιστά δύσκολο τον εντοπισμό της. Ωστόσο, όσα έχουμε συλλέξει δείχνουν ότι η Πέλλα προϋπήρχε της ίδρυσης της μακεδονικής πόλης, αν και τη μορφή που είχε τότε δεν μπορούμε ακόμη να την προσδιορίσουμε», εξηγεί.
Καθοριστικό εργαλείο της έρευνας αποτελεί η γεωφυσική διασκόπηση, η οποία επιτρέπει στους αρχαιολόγους να «βλέπουν» κάτω από το έδαφος χωρίς να προηγούνται εκτεταμένες ανασκαφές. Οι έρευνες της προηγούμενης πενταετίας, μάλιστα, έδωσαν ιδιαίτερα σημαντικά αποτελέσματα, αφού οι επιστήμονες κατάφεραν να εντοπίσουν τα νότια όρια της πόλης, αλλά και να προσεγγίσουν τη θέση της αρχαίας ακτογραμμής, όταν η θάλασσα έφθανε πολύ πιο κοντά στην Πέλλα.
«Με τη γεωφυσική διασκόπηση μπορέσαμε να εντοπίσουμε ακόμη και κτήρια που πιθανότατα σχετίζονται με τις εγκαταστάσεις του αρχαίου λιμανιού. Το πιο εντυπωσιακό, όμως, ήταν ότι εκεί όπου η διασκόπηση έδειχνε πως σταματούν τα κτήρια, σταματούσαν και τα ευρήματα της επιφανειακής έρευνας. Από εκεί και πέρα δεν υπήρχαν ίχνη ανθρώπινης δραστηριότητας, γεγονός που επιβεβαιώνει πως σε εκείνο το σημείο βρισκόταν η θάλασσα», προσθέτει η κ. Τσιγαρίδα, τονίζοντας ότι η ακριβής γνώση των ορίων της αρχαίας πόλης είναι ιδιαίτερα σημαντική τόσο για την έρευνα όσο και για τη διαχείριση της ευρύτερης περιοχής.
Από το αρχαίο λιμάνι στις γειτονιές της πόλης
Παράλληλα με τον εντοπισμό των ορίων της Πέλλας, οι αρχαιολόγοι επιχειρούν να φωτίσουν τον τρόπο ζωής των κατοίκων της. Στο πλαίσιο αυτό πραγματοποιείται ανασκαφή μιας κατοικίας, η οποία εξελίσσεται με αργούς ρυθμούς και τη συμμετοχή φοιτητών, ενώ εφαρμόζονται σύγχρονες επιστημονικές μέθοδοι, με εκτεταμένες δειγματοληψίες και αναλύσεις του εδάφους, ώστε να εντοπιστούν ακόμη και ίχνη τροφών ή άλλων οργανικών υλικών.
Οι αρχαιολόγοι εξετάζουν τη διάταξη των χώρων, τις μετατροπές που έγιναν μέσα στους αιώνες και τις διαφορετικές χρήσεις των δωματίων, προκειμένου να ανασυνθέσουν την κοινωνική οργάνωση και την καθημερινότητα των κατοίκων. «Η αρχαιολογία σήμερα εστιάζει πολύ περισσότερο στον άνθρωπο. Δεν μας ενδιαφέρει μόνο το σπίτι ως κατασκευή, αλλά το πώς ζούσαν οι άνθρωποι μέσα σε αυτό, πώς άλλαζαν τους χώρους, πού μαγείρευαν, πού αποθήκευαν την τροφή τους και τι μας λένε όλα αυτά για την κοινωνία της εποχής. Σιγά σιγά, μέσα από την ανασκαφή, αναδύεται ο ίδιος ο αρχαίος κάτοικος της Πέλλας», επισημαίνει η διευθύντρια του project.
Την ίδια ώρα, η επιφανειακή έρευνα δείχνει ότι η πυκνότητα των ευρημάτων διαφέρει από γειτονιά σε γειτονιά, στοιχείο που επιτρέπει στους επιστήμονες να εντοπίζουν περιοχές με εντονότερη δημόσια ή οικιστική δραστηριότητα και να σχηματίζουν πληρέστερη εικόνα για τη λειτουργία της αρχαίας πόλης.
Στο πρόγραμμα συμμετέχουν κάθε χρόνο φοιτητές από το Πανεπιστήμιο του Michigan, το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και πανεπιστήμια της Ευρώπης, ενώ συνεργάζονται επιστήμονες πολλών ειδικοτήτων, μεταξύ των οποίων και η καθηγήτρια Προϊστορικής Αρχαιολογίας του ΑΠΘ Σουλτάνα Βαλαμώτη, με στόχο τη μελέτη των φυτών, των καρπών και της διατροφής των κατοίκων της αρχαίας Πέλλας.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει ακόμη το γεγονός ότι η διεθνής αυτή συνεργασία ενισχύει και την εξωστρέφεια της περιοχής. Κάθε καλοκαίρι το μικρό χωριό της Πέλλας γεμίζει νέους ερευνητές από όλο τον κόσμο, δημιουργώντας ένα ζωντανό διεθνές επιστημονικό περιβάλλον, όπου ανταλλάσσονται γνώσεις, εμπειρίες και νέες μεθοδολογικές προσεγγίσεις για τη μελέτη του αρχαίου κόσμου.
