Κάθε καλοκαίρι, με την άνοδο των θερμοκρασιών, αυξάνεται και ο αριθμός των εισαγωγών σε καρδιολογικές κλινικές. Δεν πρόκειται για σύμπτωση.
Η σχέση μεταξύ ζέστης και καρδιαγγειακής νόσου είναι επιστημονικά τεκμηριωμένη και αφορά άμεσα εκατομμύρια ανθρώπους στη χώρα μας, αναφέρει η Ελληνική Καρδιολογική Εταιρεία (ΕΚΕ), συνοψίζοντας τα δεδομένα και τα μέτρα προστασίας για τους καρδιοπαθείς.
Ο καύσωνας δεν είναι απλώς δυσφορία. Για τους ανθρώπους με καρδιαγγειακά νοσήματα, αποτελεί αποδεδειγμένο παράγοντα κινδύνου με μετρήσιμες συνέπειες. Μεγάλη μετα-ανάλυση 54 επιδημιολογικών μελετών σε 20 χώρες, που δημοσιεύτηκε στο The Lancet Planetary Health, έδειξε ότι οι καύσωνες αυξάνουν τη θνητότητα από καρδιαγγειακά νοσήματα κατά περίπου 15% συγκριτικά με περιόδους φυσιολογικών θερμοκρασιών.
Ο κίνδυνος εντείνεται με τη διάρκεια. Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύτηκε στο BMC Public Health, όταν η μέγιστη θερμοκρασία ξεπερνά τους 35 ° C για τέσσερις συνεχόμενες ημέρες, η καρδιαγγειακή θνητότητα αυξάνεται κατά 10%, ενώ από την πέμπτη ημέρα μπορεί να φτάσει το 51%. Τα άτομα άνω των 65 ετών κινδυνεύουν δυσανάλογα περισσότερο: σε παρατεταμένους καύσωνες διάρκειας πέντε ή περισσοτέρων ημερών, η θνητότητα στην ηλικιακή αυτή ομάδα αυξάνεται κατά 24%, έναντι 18% στον γενικό πληθυσμό.
Ένας παράγοντας που συχνά παραβλέπεται είναι η ατμοσφαιρική ρύπανση, η οποία επιδεινώνεται σημαντικά τους καλοκαιρινούς μήνες. Οι υψηλές θερμοκρασίες ευνοούν τον σχηματισμό τροποσφαιρικού όζοντος και αυξάνουν τις συγκεντρώσεις λεπτών αιωρούμενων σωματιδίων (PM2.5).
Μελέτες δημοσιευμένες στο Journal of the American College of Cardiology δείχνουν ότι η έκθεση στα PM2.5 συνδέεται με φλεγμονή αγγειακού τοιχώματος, ενδοθηλιακή δυσλειτουργία και οξειδωτικό στρες — μηχανισμοί που επιταχύνουν την αθηροσκλήρωση και αυξάνουν τον κίνδυνο εμφράγματος, εγκεφαλικού και καρδιακής ανεπάρκειας. Η βραχυπρόθεσμη έκθεση στο όζον έχει επίσης συνδεθεί με αυξημένες νοσηλείες για καρδιακή ανεπάρκεια σε ευπαθείς πληθυσμούς.
Η Ελλάδα δεν αποτελεί εξαίρεση: τα αστικά κέντρα εμφανίζουν τακτικά υψηλές συγκεντρώσεις ρύπων κατά τη διάρκεια καλοκαιρινών καυσώνων, ενισχυμένες από κυκλοφοριακή συμφόρηση και δασικές πυρκαγιές. Για τους καρδιοπαθείς, καύσωνας και ατμοσφαιρική ρύπανση λειτουργούν συνεργικά: ο ένας παράγοντας ενισχύει τις επιπτώσεις του άλλου.
Γιατί η καρδιά επιβαρύνεται περισσότερο
Όταν η θερμοκρασία ανεβαίνει, ο οργανισμός αυξάνει τη ροή αίματος στο δέρμα για να αποβάλει θερμότητα. Αυτό επιβαρύνει άμεσα την καρδιά, η οποία πρέπει να αντλεί περισσότερο αίμα με αυξημένους παλμούς, ενώ η αρτηριακή πίεση τείνει να πέσει. Ταυτόχρονα, η εφίδρωση οδηγεί σε απώλεια υγρών και ηλεκτρολυτών, που μπορεί να αποσταθεροποιήσει τον καρδιακό ρυθμό και να αλλάξει τη δράση βασικών φαρμάκων, όπως τα διουρητικά και οι αντιαρρυθμικοί παράγοντες.
Η φαρμακευτική αγωγή προσθέτει ένα ακόμη επίπεδο πολυπλοκότητας: οι β-αποκλειστές μπορεί να περιορίσουν την αντιρροπιστική αύξηση παλμών, τα διουρητικά να επιτείνουν την αφυδάτωση, ενώ τα αντιυπερτασικά φάρμακα μπορεί να προκαλέσουν επικίνδυνη πτώση πίεσης. Η κατανόηση αυτών των αλληλεπιδράσεων είναι ουσιαστική και απαιτεί εξατομικευμένη ιατρική αξιολόγηση πριν από κάθε καλοκαίρι.
Ομάδες υψηλού κινδύνου είναι ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια, ιστορικό εμφράγματος ή εγκεφαλικού, αρρυθμίες (ιδίως κολπική μαρμαρυγή), κακώς ρυθμισμένη υπέρταση, ηλικία άνω των 65 ετών, πολυφαρμακία.
8 πρακτικά tips προστασίας
1. Πίνετε νερό ακόμα και αν δεν διψάτε. Η αίσθηση δίψας μειώνεται με την ηλικία. Στοχεύστε 6-8 ποτήρια ημερησίως, εκτός αν ο γιατρός σας έχει ορίσει περιορισμό υγρών. Αποφύγετε αλκοόλ και καφεΐνη που επιτείνουν την αφυδάτωση.
2. Αποφύγετε την έξοδο τις ώρες αιχμής. Οι ώρες 12:00-17:00 συνδυάζουν μέγιστη θερμοκρασία και κορυφαίες συγκεντρώσεις ρύπων. Μείνετε σε κλιματιζόμενο χώρο ή επισκεφτείτε δημόσιο κτίριο αν δεν έχετε κλιματισμό στο σπίτι.
3. Παρακολουθείτε τον Δείκτη Ποιότητας Ατμοσφαιροκού Αέρα. Τις ημέρες υψηλής ρύπανσης ή κατά τη διάρκεια πυρκαγιών, αποφύγετε κάθε περιττή έξοδο. Η πληροφορία είναι διαθέσιμη σε εφαρμογές καιρού και στον ιστότοπο του Υπουργείου Περιβάλλοντος.
4. Ντυθείτε κατάλληλα. Ελαφριά, ανοιχτόχρωμα ρούχα από φυσικά υφάσματα και καπέλο μειώνουν την απορρόφηση θερμότητας και την καταπόνηση του οργανισμού.
5. Μην αλλάξετε φάρμακα χωρίς ιατρική γνώμη. Πολλοί ασθενείς μειώνουν μόνοι τους τα διουρητικά φοβούμενοι αφυδάτωση. Αυτό είναι επικίνδυνο. Κάθε αλλαγή δοσολογίας πρέπει να γίνεται μόνο με οδηγία του γιατρού.
6. Μετράτε την αρτηριακή σας πίεση πιο συχνά. Η ζέστη μπορεί να την αλλάξει και προς τις δύο κατευθύνσεις. Κρατάτε ημερολόγιο τιμών και ενημερώστε τον καρδιολόγο σας αν παρατηρήσετε επαναλαμβανόμενες αποκλίσεις.
7. Τρώτε ελαφριά και κοιμηθείτε αρκετά. Βαριά γεύματα επιβαρύνουν κυκλοφορικό και πεπτικό. Προτιμήστε φρούτα, λαχανικά και τρόφιμα πλούσια σε κάλιο. Η έλλειψη ύπνου σε θερμές νύχτες ενεργοποιεί το συμπαθητικό νευρικό σύστημα και επιτείνει την καταπόνηση της καρδιάς.
8. Μάθετε τα σημάδια κινδύνου — καλέστε αμέσως το 166. Δύσπνοια ή βάρος στο στήθος, ζαλάδα ή λιποθυμία, ανώμαλος καρδιακός ρυθμός, ξαφνικό πρήξιμο στα κάτω άκρα, έντονη κόπωση που δεν υποχωρεί — όλα αυτά απαιτούν άμεση ιατρική αξιολόγηση. Στους καρδιοπαθείς, η ταχύτητα αντίδρασης καθορίζει την έκβαση.
Η Ελληνική Καρδιολογική Εταιρεία επομένως συνιστά ιδιαίτερη προσοχή, καθώς ο καύσωνας και η ατμοσφαιρική ρύπανση αποτελούν πραγματικούς, μετρήσιμους παράγοντες κινδύνου για την καρδιαγγειακή υγεία, και ο κίνδυνος αυτός μεγαλώνει καθώς η κλιματική αλλαγή κάνει τα φαινόμενα αυτά συχνότερα και εντονότερα. Ωστόσο, με κατάλληλη πρόληψη και καλή επικοινωνία με τον θεράποντα ιατρό, ο κίνδυνος παραμένει διαχειρίσιμος.
