Η ερυθριτόλη έχει κερδίσει σημαντική θέση σε αναψυκτικά χωρίς ζάχαρη, πρωτεϊνικές μπάρες και προϊόντα χαμηλής περιεκτικότητας σε υδατάνθρακες.
Οι ελάχιστες θερμίδες της και η περιορισμένη επίδρασή της στα επίπεδα γλυκόζης και ινσουλίνης την καθιστούν ελκυστική επιλογή για ανθρώπους που θέλουν να ελέγξουν το βάρος τους ή να διαχειριστούν τον διαβήτη.
Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, το δημοφιλές γλυκαντικό βρίσκεται στο επίκεντρο της επιστημονικής έρευνας. Ορισμένες μελέτες έχουν συσχετίσει τις υψηλές συγκεντρώσεις του στο αίμα με καρδιαγγειακά επεισόδια και εντονότερη πήξη, ενώ εργαστηριακά πειράματα δείχνουν ότι ενδέχεται να επηρεάζει τη λειτουργία των αιμοφόρων αγγείων του εγκεφάλου.
Τα μέχρι στιγμής δεδομένα δεν αποδεικνύουν ότι η ερυθριτόλη προκαλεί έμφραγμα ή εγκεφαλικό επεισόδιο. Αναδεικνύουν, όμως, την ανάγκη να διερευνηθούν περαιτέρω οι επιδράσεις ενός συστατικού που χρησιμοποιείται πλέον ευρέως στη βιομηχανία τροφίμων.
Τι είναι η ερυθριτόλη
Η ερυθριτόλη είναι γλυκαντική ουσία με γλυκύτητα που αντιστοιχεί περίπου στο 80% εκείνης της ζάχαρης. Ο ανθρώπινος οργανισμός παράγει φυσιολογικά μικρές ποσότητές της, αλλά οι συγκεντρώσεις που καταγράφονται μετά την κατανάλωση προϊόντων στα οποία έχει προστεθεί μπορεί να είναι πολύ υψηλότερες.
Ο Stanley Hazen, διευθυντής του Κέντρου Καρδιαγγειακής Διαγνωστικής και Πρόληψης της Cleveland Clinic, εξήγησε στο CNN ότι αυτή η μεγάλη διαφορά ανάμεσα στα φυσιολογικά επίπεδα και σε εκείνα που εμφανίζονται μετά την κατανάλωση έχει προσελκύσει το ενδιαφέρον των ερευνητών.
Η μελέτη που έδειξε διπλάσιο καρδιαγγειακό κίνδυνο
Μία από τις σημαντικότερες σχετικές ενδείξεις προέκυψε το 2023 από μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature Medicine και εξέτασε περισσότερους από 4.000 ανθρώπους.
Οι συμμετέχοντες με τις υψηλότερες συγκεντρώσεις ερυθριτόλης στο αίμα εμφάνισαν περίπου διπλάσιο κίνδυνο να υποστούν καρδιακή προσβολή ή εγκεφαλικό επεισόδιο μέσα στα επόμενα τρία χρόνια.
Πρόκειται, ωστόσο, για συσχέτιση και όχι για απόδειξη αιτιώδους σχέσης. Τα υψηλά επίπεδα ερυθριτόλης μπορεί να συνδέονται και με άλλους παράγοντες υγείας που επηρεάζουν τον καρδιαγγειακό κίνδυνο.
Σε επόμενο στάδιο, οι επιστήμονες εξέτασαν τι συμβαίνει αμέσως μετά την κατανάλωση του γλυκαντικού. Σύμφωνα με τον δρα Hazen, μία δόση 30 γραμμαρίων αύξησε τις συγκεντρώσεις ερυθριτόλης στο αίμα κατά περίπου 1.000 φορές, με τα επίπεδα να παραμένουν υψηλότερα από τα φυσιολογικά για δύο έως τρεις ημέρες.
Πιο δραστήρια τα αιμοπετάλια
Μεταγενέστερη έρευνα σε υγιείς εθελοντές έδειξε ότι η κατανάλωση ροφήματος εμπλουτισμένου με ερυθριτόλη έκανε τα αιμοπετάλια πιο αντιδραστικά.
Τα αιμοπετάλια έχουν καθοριστικό ρόλο στην πήξη, καθώς συμβάλλουν στον σχηματισμό θρόμβων για τη διακοπή μιας αιμορραγίας. Η υπερβολική ενεργοποίησή τους, όμως, μπορεί να αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία για ανθρώπους που αντιμετωπίζουν ήδη αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο.
Και σε αυτή την περίπτωση τα αποτελέσματα δεν αποδεικνύουν ότι η κατανάλωση ερυθριτόλης θα οδηγήσει αναγκαστικά σε θρόμβωση. Προσθέτουν, ωστόσο, ένα ακόμη στοιχείο που χρειάζεται να διερευνηθεί σε μεγαλύτερες και μακροχρόνιες κλινικές μελέτες.
Τα ευρήματα από τα πειράματα στα αγγεία του εγκεφάλου
Το 2025 επιστήμονες του Πανεπιστημίου του Κολοράντο εξέτασαν εργαστηριακά την επίδραση της ερυθριτόλης στα κύτταρα των εγκεφαλικών αιμοφόρων αγγείων.
Τα κύτταρα εκτέθηκαν για τρεις ώρες σε ποσότητα αντίστοιχη με εκείνη που θα μπορούσε να περιέχει ένα συνηθισμένο ρόφημα. Όπως διαπιστώθηκε, παρήγαγαν λιγότερο μονοξείδιο του αζώτου, το οποίο βοηθά τα αγγεία να χαλαρώνουν και να διαστέλλονται.
Παράλληλα, αυξήθηκε η παραγωγή ενδοθηλίνης-1, μιας πρωτεΐνης που ευνοεί τη στένωση των αιμοφόρων αγγείων.
Όταν οι ερευνητές προκάλεσαν πειραματικά συνθήκες πήξης, παρατήρησαν επίσης σημαντικά μειωμένη απελευθέρωση t-PA, ουσίας που συμμετέχει στη φυσική διαδικασία διάλυσης των θρόμβων.
Ο συνδυασμός αγγειοσύσπασης και μειωμένης απομάκρυνσης των θρόμβων θεωρείται σημαντικός, επειδή σχετίζεται με τους μηχανισμούς εκδήλωσης ισχαιμικού εγκεφαλικού επεισοδίου. Το πείραμα, όμως, πραγματοποιήθηκε σε κύτταρα στο εργαστήριο και όχι σε ανθρώπους, επομένως δεν μπορεί να μεταφερθεί αυτομάτως στην καθημερινή κατανάλωση.
Πρέπει να περιορίσουμε την κατανάλωση της;
Τα διαθέσιμα στοιχεία δεν αποδεικνύουν ότι ένα προϊόν που περιέχει ερυθριτόλη θα προκαλέσει καρδιακή προσβολή ή εγκεφαλικό. Το γλυκαντικό εξακολουθεί να κυκλοφορεί νόμιμα και να αναγνωρίζεται γενικά ως ασφαλές για χρήση στα τρόφιμα.
Τα νεότερα ευρήματα, πάντως, ενισχύουν τον επιστημονικό προβληματισμό γύρω από τα υποκατάστατα ζάχαρης και τη μακροχρόνια κατανάλωσή τους.
Το 2023 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συνέστησε να μη χρησιμοποιούνται τα γλυκαντικά ως βασική στρατηγική για τον μακροπρόθεσμο έλεγχο του σωματικού βάρους. Η σύσταση δεν σημαίνει ότι όλα τα γλυκαντικά είναι αποδεδειγμένα επικίνδυνα, αλλά ότι δεν θα πρέπει να θεωρούνται αυτόματα λύση για την απώλεια κιλών ή τη βελτίωση της υγείας.
Άτομα με διαβήτη ή καρδιαγγειακά νοσήματα είναι σκόπιμο να συζητούν τις διατροφικές επιλογές τους με γιατρό ή διαιτολόγο και να ελέγχουν προσεκτικά τις ετικέτες των προϊόντων.
Το βασικό συμπέρασμα της μέχρι τώρα έρευνας είναι ότι η ερυθριτόλη δεν έχει αποδειχθεί πως προκαλεί καρδιαγγειακές παθήσεις. Υπενθυμίζει, όμως, ότι η ένδειξη «χωρίς ζάχαρη» δεν αποτελεί από μόνη της εγγύηση πως ένα προϊόν είναι κατάλληλο για απεριόριστη κατανάλωση.
