Η ανάγνωση βιβλίων για ευχαρίστηση συνδέεται με βελτιωμένες γνωστικές ικανότητες, καλύτερη ψυχική υγεία και χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας, όπως διαπιστώνουν ερευνητές του Πανεπιστημίου του Κέμπριτζ σε ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Psychological Medicine».
Οι ερευνητές παρουσιάζουν στοιχεία από την ετήσια βρετανική έρευνα αλφαβητισμού του 2024 και 2025, τα οποία δείχνουν συνεχή και επιδεινούμενη πτώση της συχνότητας ανάγνωσης στα παιδιά και έφηβους, ιδίως στα αγόρια ηλικίας 11-16 ετών.
Την ίδια ώρα, έρευνα σε περισσότερους από 10.000 έφηβους, που είχε διεξαχθεί με επικεφαλής την καθηγήτρια του Τμήματος Ψυχιατρικής του Πανεπιστημίου του Κέμπριτζ, Μπάρμπαρα Σαχακιάν, και είχε δημοσιευθεί στο ίδιο περιοδικό, εντόπισε ότι όσοι άρχισαν να διαβάζουν νωρίς στη ζωή τους εμφάνισαν αργότερα οφέλη όπως καλύτερη προσοχή και μνήμη, καλύτερες ακαδημαϊκές επιδόσεις, λιγότερα προβλήματα ψυχικής υγείας και πιο υγιεινό τρόπο ζωής, συμπεριλαμβανομένου περισσότερου ύπνου και λιγότερου χρόνου μπροστά σε οθόνες.
Επιπλέον, όταν οι ερευνητές εξέτασαν τις μαγνητικές τομογραφίες εγκεφάλου των συμμετεχόντων, εντόπισαν ότι όσοι είχαν αρχίσει να διαβάζουν για αναψυχή από μικρή ηλικία παρουσίαζαν ελαφρώς μεγαλύτερη επιφάνεια και όγκο εγκεφάλου, συμπεριλαμβανομένων εγκεφαλικών περιοχών που διαδραματίζουν κρίσιμο ρόλο στις γνωστικές λειτουργίες.
Μπορεί η ανάγνωση να συνδέεται στενά με βελτιωμένες δεξιότητες γραμματισμού, όμως μελέτες στις οποίες ανατρέχει η ανασκόπηση εντόπισαν ότι τα οφέλη της ανάγνωσης φαίνεται να επεκτείνονται ακόμη και στις μαθηματικές επιδόσεις, καθώς η ανάγνωση και τα μαθηματικά βασίζονται σε παρόμοιες γνωστικές διεργασίες, όπως οι γλωσσικές δεξιότητες, η μνήμη και οι εκτελεστικές λειτουργίες.
Έρευνες έχουν υποδείξει πολλά οφέλη από την ανάγνωση βιβλίων και για τους ενήλικες, ιδιαίτερα σε σχέση με την ευεξία, όπως μειωμένο άγχος και καλύτερη χαλάρωση, μεγαλύτερη ενσυναίσθηση και καλύτερη κατανόηση των άλλων.
Μελέτη το 2024 διαπίστωσε ότι μόλις πέντε λεπτά ανάγνωσης μυθοπλασίας μπορούν να μειώσουν το στρες έως και κατά 20%, ενώ παράλληλα ενισχύουν τη συγκέντρωση και τις δεξιότητες επίλυσης προβλημάτων και βοηθούν τους αναγνώστες να αισθάνονται λιγότερο μόνοι.
Οι δραστηριότητες αναψυχής που διεγείρουν τον εγκέφαλο, ιδιαίτερα η ανάγνωση, συνδέονται με βραδύτερη γνωστική έκπτωση και μειωμένο κίνδυνο άνοιας στους ηλικιωμένους. Για παράδειγμα, σε μελέτη σχεδόν 5.500 ενηλίκων ηλικίας 55 ετών και άνω που είχε δημοσιευθεί το 2006 στο περιοδικό Neurology, διαπιστώθηκε ότι όσοι συμμετείχαν συχνά σε δραστηριότητες όπως η ανάγνωση είχαν σημαντικά λιγότερες πιθανότητες να εμφανίσουν γνωστική εξασθένηση κατά την πενταετή περίοδο παρακολούθησης.
Άλλη μελέτη στο περιοδικό JAMA σε 801 συμμετέχοντες ηλικίας 65 ετών εντόπισε ότι η ανάγνωση εφημερίδων, περιοδικών και βιβλίων συσχετίστηκε με μείωση κατά 33% του κινδύνου εμφάνισης νόσου Αλτσχάιμερ.
Αν και οι περισσότερες μελέτες καταγράφουν μόνο συσχετίσεις, υπάρχουν πλέον ενδείξεις και για αιτιώδη σχέση. Έχει διαπιστωθεί ότι έπειτα από παρεμβάσεις που στοχεύουν στην ανάγνωση ακολουθούν δομικές αλλαγές στον εγκέφαλο.
Μελέτες απεικόνισης εγκεφάλου δείχνουν μια σύνδεση μεταξύ της ανάγνωσης και των διαφορών στη δομή του εγκεφάλου, όπως μεγαλύτερος όγκος και περιοχές του εγκεφαλικού φλοιού που εμπλέκονται στη γλώσσα, τη μάθηση, τη συναισθηματική ρύθμιση και τον εκτελεστικό έλεγχο, όπως και αυξημένο πάχος του φλοιού σε βασικές περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με τη γλώσσα.
Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι δεν έχει σημασία τί ή πώς διαβάζουμε. Πάντως, ακόμα μεγαλύτερη μπορεί να είναι η επίδραση της ανάγνωσης μαζί με άλλους, είτε στο πλαίσιο μιας λέσχης βιβλίου είτε ως γονιός που διαβάζει με τα παιδιά του.
Η έρευνα έγινε σε συνεργασία με τη βρετανική φιλανθρωπική οργάνωση «The Queen’s Reading Room».
