Η ανακοίνωση της δημιουργίας του μετρό της Θεσσαλονίκης έσκασε σαν κεραυνός εν αιθρία για τους κατοίκους της δεύτερης πληθυσμιακά πόλης της Ελλάδας το 2007.
Μέχρι τότε, ούτε ο πιο τολμηρός Θεσσαλονικιός δεν θα μπορούσε να φανταστεί πως η συγκοινωνία της πόλης του μπορεί να πάρει άλλη διάσταση, από τα παραδοσιακά και πολύπαθα λεωφορεία του ΟΑΣθ και να μεταβεί σε ένα σύγχρονο και γρήγορο κόσμο μεταφοράς.
Εν αντιθέσει με τις περισσότερες αλλαγές στην εγχώρια κοινωνική σκηνή, η δημιουργία του μετρό στην Θεσσαλονίκη, αγκαλιάστηκε κατευθείαν ακόμα και από τον πιο δύσπιστο πολίτη. Το χρόνιο πρόβλημα μεταφοράς που αντιμετώπιζε ο Θεσσαλονικιός πλέον φάνταζε παρελθόν. Αξίζει επίσης να σημειωθεί, πως η περίοδος εκείνη ήταν μια εποχή οικονομικής ανόδου και κοινωνικής ευρωστίας για τους Έλληνες πολίτες. Μόλις λίγα χρόνια πριν, το 2004, οι Ολυμπιακοί αγώνες είχαν επιστρέψει στην γενέτειρα τους και τα εύσημα, τα οποία είχαμε λάβει από την διεθνή κοινότητα ήταν κάτι παραπάνω από διθυραμβικά. Όλα αυτά είχαν αναπτερώσει το ηθικό των Ελλήνων, οι οποίοι πλέον πραγματικά πίστευαν περισσότερο στον εκσυχρονισμό και στην εξέλιξη.
Το επιχειρησιακό πρόγραμμα «Μακεδονία και Θράκη» με την συμβολή του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης της ΕΕ προγραμματίζεται για την περίοδο 2007 με 2013 και το ποσό ανέρχεται περίπου στα 434 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων 182 εκατ. ευρώ προέρχονται από κονδύλια της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στη συνέχεια στο υπέρογκο αυτό ποσό θα προστεθούν άλλα 203 εκατ. ευρώ εκ των οποίων τα 103 είναι χρηματοδότηση της Ε.Ε.
Από το ένδοξο 2007 μέχρι και το σημερινό 2024, δηλαδή για το διάστημα 17 χρόνων, το μετρό της Θεσσαλονίκης παραμένει ακόμα υπό κατασκευή. Μέσα σε όλα αυτά τα χρόνια, οι ημερομηνίες παράδοσης και εγκαινίων συνεχώς μεταβάλλονται και η πάλαι ποτέ θρυλική κατασκευή του μετρό έχει καταλήξει σε μύθος ή ακόμα καλύτερα και σε ανέκδοτο για τους Θεσσαλονικείς. Αστεία που πλέον έχουν καθιερωθεί όπως το “ -Που εισαι; – Σκάβω το μετρό της Θεσσαλονίκης” ή ακόμα πιο καυστικά σχόλια όπως “ Όταν φτιαχτεί το μετρό της Θεσσαλονίκης θα μετονομαστεί κατευθείαν σε.. ρετρό” κατακλύζουν τον καθημερινό δημόσιο λόγο. Και, αν κάτι μας ξεχωρίζει σε μεγάλο βαθμό από άλλους λαούς είναι ο αυτοσαρκασμός και η εύφημη διάθεση που διαχειριζόμαστε τις δυσκολίες, αλλά δυστυχώς η αργοπορία ολοκλήρωσης του μετρό υπερβαίνει τα όρια του αυτοσαρρκασμού και αναδεικνύει τις χρονιές παθήσεις του σύγχρονου ελληνικού κράτους.
Προ λίγων ημερών, ο Υφυπουργός Μεταφορών ανακοίνωσε πως ο χρονικός ορίζοντας παράδοσης του μετρό έχει πλέον μικρύνει και όπως όλα δείχνουν θα είναι έτοιμο ως τα τέλη του Νοέμβρη 2024. Το μετρό θα αποτελείται από 2 γραμμές που θα συνδέει το ανατολικό τμήμα της πόλης με το κέντρο. Σύμφωνα με τους κυβερνητικούς εκπροσώπους, μέσα στο 2024 , θα λειτουργήσει μόνο η πρώτη γραμμή που καλύπτει μια απόσταση 9,6 χλμ και εξυπηρετεί το κέντρο της Θεσσαλονίκης. Από το 2025 και μετά, θα λειτουργήσει και η δεύτερη γραμμή που συνδέει το κέντρο με το ανατολικό προάστιο της, την Καλαμαριά. Να σημειωθεί, πως το συνολικό κόστος των δύο γραμμών ανέρχεται σε 2.082.000.000 ευρώ, ενώ το κόστος της βασικής γραμμής έφτασε όλα αυτά τα χρόνια στο 1,496 δισ. ευρώ.
Και ενώ καλώς έχοντος των πραγμάτων θα έχουμε μετρό στην Θεσσαλονίκη μετά από 17 χρόνια, αυτό θα καλύπτει σχεδόν το 1/3 της έκτασης της. Αφού, όπως ανακοινώθηκε το 2040, δηλαδή ύστερα από… 16 χρόνια, η Θεσσαλονίκη θα έχει ένα ολοκληρωμένο δίκτυο μετρό που θα καλύπτει σχεδόν του σύνολο του αστικού ιστού, δηλαδή τα δυτικό μέρος της πόλης αλλά και γραμμή προς το αεροδρόμιο.Έτσι λοιπόν, με πρόχειρα μαθηματικά, ένα έργο που ανακοινώθηκε το 2007 θα είναι- αν θα είναι ολοκληρωμένο, μετά από 33 χρόνια…
Όλη αυτή η συνθήκη αφήνει το περιθώριο στον καθένα από εμάς να αναρωτηθεί τι μπορεί να πήγε τόσο λάθος μέσα στην πάροδο των χρόνων και ένα μεγαλόπνοο σχέδιο να βυθίστηκε κατα αυτόν τον τροπο. Αν εξαιρέσεις, πως η ίδια η καθυστέρηση και η πληθώρα προεκλογικών υποσχέσεων περί αυτού, μειώνουν από μόνες τους την αξία του έργου, πρέπει να αναζητηθούν οι βαθύτατοι και πραγματικοί λόγοι που οδήγησαν σε αυτήν ολιγωρία. Και σε αυτό το σημείο θέλω να τονίσω πως δε θέλω να μειώσω την αποδοτικότητα του μετρό, όταν και εφόσον αυτό ολοκληρωθεί. Η Θεσσαλονίκη είναι μια πόλη με τεράστιο πολεοδομικό πρόβλημα και πλήττεται καθημερινώς από κυκλοφοριακή συμφόρηση. Τις ώρες αιχμής τόσο το κέντρο και κεντρικές άρτιες της πόλης όσο και ο περιφερειακός είναι ανυπόφοροι και ο μέσος εργαζόμενος μπορεί να χρειαστεί σχεδόν 1 ώρα για να διασχίσει μια απόσταση 5 με 10 χλμ.
Από την άλλη όμως, δεν πρέπει να παραγνωρίζουμε πως κάτι δεν λειτούργησε σωστά στην περίπτωση του μετρό της Θεσσαλονίκης. Οι λόγοι που οδήγησαν σε αυτήν την καθυστέρηση μπορεί να αναλυθούν σε δυο επίπεδα. Το πρώτο σχετίζεται με την ελλιπή προπαρασκευαστική έρευνα που υπήρχε και αγνοούσε σοβαρά και δομικά στοιχεία, τα οποία στην συνέχεια αποτέλεσαν εμπόδιο για την κατασκευή του μέτρο. Η Θεσσαλονίκη είναι μια πόλη, η οποία βρίθει αρχαιολογικών ευρημάτων υπογείως. Ως προς αυτό δεν υπήρξε σχετική πρόβλεψη και είχε ως αποτέλεσμα να υπάρχει τόσο ολιγωρία λόγω των αρχαιολογικών ανασκαφών όσο και διαμαρτυρίες σχετικά με την διάσωση και προστασία των αρχαίων. Μέσα από το πέρασμα του χρόνου συγκροτήθηκαν πολλές εθελοντικές οργανώσεις διαμαρτυρίας κατα της συνέχισης του μετρό και υπέρ της προστασίας των αρχαίων θησαυρών του υπεδάφους της Θεσσαλονίκης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο σταθμός του μετρό “ Βενιζέλου”, όπου και, ύστερα από ανασκαφές, ανακαλύφθηκε σημαντικός αρχαιολογικός πλούτος υψίστης σημασίας και η συνέχιση των γεωτρήσεων κατέστη ανέφικτη την συνέχιση του. Το δεύτερο επίπεδο σχετίζεται με την έλλειψη εποπτείας επίτου έργου. Δεδομένης της διαρκείας του έργου, η κατασκευή του μετρό συνέπεσε με διαφορετικές κυβερνήσεις και δημάρχους, η Ε.Ε θα μπορούσε από την πλευρά της να είχε διορίσει παρατηρητές ώστε να επιβλέπουν την εξέλιξη των εργασιών και μέσα από συστάσεις να συμβάλουν στην ομαλή συνέχιση του έργου. Έτσι, ίσως γλιτώναμε πολλά λάθη, τα οποία έγιναν.
Σε αυτό που πραγματικά ελπίζουν πλέον όλοι οι Θεσσαλονικείς είναι πως η παροιμία “το καλό πράγμα αργεί να γίνει” να είναι το νέο σλόγκαν για το μυθικό…μετρό της Θεσσαλονίκης.
