Σημαντικές αλλαγές στον τρόπο υπολογισμού των τραπεζικών οφειλών προβλέπει η νέα νομοθετική πρωτοβουλία του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, με στόχο να περιοριστούν οι υπέρογκες επιβαρύνσεις που έχουν δημιουργηθεί από τη συσσώρευση τόκων επί σειρά ετών.
Στο επίκεντρο βρίσκεται το πρόβλημα των πανωτοκίων, το οποίο έχει οδηγήσει χιλιάδες δανειολήπτες να αντιμετωπίζουν απαιτήσεις πολλαπλάσιες των χρημάτων που είχαν αρχικά δανειστεί.
Σύμφωνα με τις προβλέψεις που παρουσιάζονται για τη ρύθμιση του υπουργού Κυριάκου Πιερρακάκη, εισάγεται γενικό ανώτατο όριο απαιτήσεων στο τριπλάσιο του αρχικού κεφαλαίου, ενώ για συγκεκριμένες παλαιές αγροτικές οφειλές προβλέπεται ακόμη χαμηλότερο όριο.
Παράλληλα, επιχειρείται να αντιμετωπιστούν νομικά εμπόδια που είχαν αφήσει εκτός προηγούμενων ρυθμίσεων οφειλέτες οι οποίοι είχαν προχωρήσει σε διακανονισμούς ή δεν είχαν προλάβει συγκεκριμένες προθεσμίες.
Πώς λειτουργεί το πλαφόν και τι σημαίνει για τα χρέη
Η βασική αλλαγή αφορά τον περιορισμό των συνολικών απαιτήσεων που μπορούν να προκύψουν από δάνεια και πιστώσεις.
Με βάση το προτεινόμενο πλαίσιο, η επιβάρυνση δεν θα μπορεί να υπερβαίνει το 200% του αρχικού κεφαλαίου. Αυτό σημαίνει ότι η συνολική απαίτηση θα έχει ως ανώτατο όριο το τριπλάσιο του ποσού που είχε χορηγηθεί.
Για παράδειγμα, σε ένα δάνειο αρχικού ύψους 50.000 ευρώ, το ανώτατο ποσό της απαίτησης θα περιορίζεται στις 150.000 ευρώ, ακόμη και εάν οι τόκοι που έχουν συσσωρευτεί οδηγούν σε πολύ μεγαλύτερο λογιστικό υπόλοιπο.
Το όριο αυτό δεν σημαίνει ότι ο δανειολήπτης οφείλει υποχρεωτικά 150.000 ευρώ. Πρόκειται για το μέγιστο ποσό από το οποίο μπορούν να προκύψουν περαιτέρω μειώσεις ή διακανονισμοί.
Ειδική πρόβλεψη υπάρχει για παλαιές αγροτικές οφειλές που συνδέονται με την πρώην Αγροτική Τράπεζα. Σε αυτές τις περιπτώσεις το ανώτατο όριο διαμορφώνεται στο διπλάσιο του αρχικού κεφαλαίου.
Αυτόματος επανυπολογισμός χωρίς νέα αίτηση
Ιδιαίτερη σημασία έχει η πρόβλεψη για αυτεπάγγελτη εφαρμογή των νέων ορίων.
Όπως περιγράφεται στο δημοσίευμα, ο επανυπολογισμός των απαιτήσεων θα πραγματοποιείται από τις ίδιες τις τράπεζες και τις εταιρείες διαχείρισης δανείων, χωρίς να χρειάζεται προηγούμενη προσφυγή του οφειλέτη στη Δικαιοσύνη ή υποβολή νέου αιτήματος ρύθμισης.
Η υποχρέωση αυτή θα αφορά και απαιτήσεις που έχουν μεταβιβαστεί σε επενδυτικά κεφάλαια ή βρίσκονται υπό τη διαχείριση servicers.
Οι πιστωτές θα πρέπει να προσαρμόσουν τα υπόλοιπα των σχετικών δανείων στα ηλεκτρονικά τους συστήματα, με το δημοσίευμα να τοποθετεί τη διαδικασία ενημέρωσης έως τις αρχές του 2027.
Στον νέο υπολογισμό θα συνυπολογίζονται επίσης τα ποσά που έχουν ήδη καταβληθεί από τον δανειολήπτη, τον εγγυητή ή τρίτο πρόσωπο.
Έτσι, εάν η οφειλή περιοριστεί βάσει του πλαφόν, οι προηγούμενες πληρωμές θα αφαιρούνται από το επανυπολογισμένο ποσό, με αποτέλεσμα το τελικό υπόλοιπο να μπορεί να μειωθεί σημαντικά ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, να μηδενιστεί.
Ωστόσο, η ρύθμιση δεν προβλέπει επιστροφή χρημάτων για ποσά που έχουν ήδη εξοφληθεί ή εισπραχθεί.
Τι αλλάζει για όσους είχαν κάνει παλαιότερους διακανονισμούς
Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που επιχειρεί να αντιμετωπίσει η παρέμβαση αφορά τους δανειολήπτες που είχαν αποκλειστεί από προηγούμενες προστατευτικές διατάξεις.
Στο παρελθόν, η υπογραφή μιας συμφωνίας διακανονισμού μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως επιχείρημα ότι ο οφειλέτης είχε αποδεχτεί το συνολικό ύψος του χρέους του, ακόμη και όταν αυτό περιλάμβανε ιδιαίτερα υψηλούς τόκους.
Αντίστοιχα, όσοι δεν είχαν καταφέρει να υποβάλουν εγκαίρως τις απαιτούμενες αιτήσεις έχαναν τη δυνατότητα υπαγωγής σε ευνοϊκές ρυθμίσεις.
Η νέα διάταξη, σύμφωνα με την παρουσίασή της, επιδιώκει να άρει αυτούς τους αποκλεισμούς και να εφαρμόσει το ανώτατο όριο ανεξάρτητα από προηγούμενες συμφωνίες ή διαδικαστικές προθεσμίες.
Στο πεδίο εφαρμογής περιλαμβάνονται, κατά το δημοσίευμα, και οφειλές προσώπων των οποίων οι αιτήσεις στον νόμο Κατσέλη είχαν απορριφθεί, με αποτέλεσμα να συσσωρευτούν σημαντικές επιβαρύνσεις κατά τα χρόνια αναμονής των δικαστικών αποφάσεων.
Πλειστηριασμοί και δικαστικές αποφάσεις
Οι προβλεπόμενες αλλαγές επεκτείνονται και σε υποθέσεις που έχουν ήδη περάσει στο στάδιο της δικαστικής διεκδίκησης ή της αναγκαστικής εκτέλεσης.
Ακόμη και όταν υπάρχει διαταγή πληρωμής ή δικαστική απόφαση, ο πιστωτής θα καλείται να προσαρμόσει την απαίτησή του στο νέο νόμιμο ποσό, εφόσον η οφειλή εμπίπτει στη σχετική διάταξη.
Η αλλαγή αυτή αφορά το ύψος της απαίτησης και δεν συνεπάγεται γενική ακύρωση όλων των πλειστηριασμών.
Παράλληλα, προβλέπονται πρόσθετες δικλίδες προστασίας για όσους εξυπηρετούν κανονικά μια ενεργή ρύθμιση.
Στις περιπτώσεις αυτές θα απαγορεύονται ενέργειες όπως η κατάσχεση, ο πλειστηριασμός και η καταγγελία της σύμβασης, υπό τις προϋποθέσεις που θέτει το προτεινόμενο πλαίσιο.
Σταθερό επιτόκιο 3% στον Εξωδικαστικό Μηχανισμό
Οι αλλαγές δεν περιορίζονται στον επανυπολογισμό των παλαιών οφειλών.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, προβλέπεται ενιαίο σταθερό επιτόκιο 3% για τις τραπεζικές οφειλές που ρυθμίζονται μέσω του Εξωδικαστικού Μηχανισμού.
Μέχρι σήμερα, το συγκεκριμένο επιτόκιο εφαρμοζόταν στα δάνεια με εξασφάλιση ακινήτου, ενώ για οφειλές χωρίς αντίστοιχη εξασφάλιση, όπως καταναλωτικά και προσωπικά δάνεια ή πιστωτικές κάρτες, προβλεπόταν επιτόκιο 4%.
Η εξίσωση των επιτοκίων στο 3% αναμένεται να μειώσει το συνολικό κόστος αποπληρωμής για οφειλέτες που υπάγονται στις σχετικές ρυθμίσεις.
Το ακριβές οικονομικό όφελος θα εξαρτάται από το υπόλοιπο της οφειλής, τη διάρκεια αποπληρωμής και τους όρους κάθε διακανονισμού.
Δωρεάν ενημέρωση για το χρέος και κυρώσεις στους servicers
Ενισχύονται επίσης οι υποχρεώσεις διαφάνειας των εταιρειών διαχείρισης απαιτήσεων.
Οι δανειολήπτες και οι εγγυητές θα μπορούν να ζητούν χωρίς χρέωση πλήρη στοιχεία για τις δανειακές συμβάσεις, το ιστορικό των καταβολών και τον τρόπο με τον οποίο έχει διαμορφωθεί η οφειλή.
Η προθεσμία ανταπόκρισης των servicers προβλέπεται να είναι 45 ημέρες.
Σε περίπτωση καθυστέρησης στην παράδοση των απαιτούμενων εγγράφων, προβλέπεται αναστολή της επιβάρυνσης με συμβατικούς τόκους και τόκους υπερημερίας έως την παροχή των στοιχείων.
Επιπλέον, πριν από τη διενέργεια πλειστηριασμού, ο πιστωτής θα πρέπει να έχει αποστείλει στον οφειλέτη συγκεκριμένη πρόταση ρύθμισης τουλάχιστον τρεις μήνες νωρίτερα.
Για παραβιάσεις των κανόνων προστασίας κατά τη διάρκεια ενεργής ρύθμισης προβλέπονται χρηματικές κυρώσεις από 50.000 έως 500.000 ευρώ ανά οφειλέτη, καθώς και αποζημίωση που αντιστοιχεί σε πέντε μηνιαίες δόσεις.
Τέλος, το πλαίσιο για τις απευθείας διαπραγματεύσεις μεταξύ δανειοληπτών και servicers γίνεται αυστηρότερο, με προθεσμίες ανταπόκρισης και δυνατότητα επιβολής διοικητικών προστίμων που, σε περιπτώσεις συστηματικών παραβάσεων, μπορούν να φτάσουν τα 5 εκατομμύρια ευρώ.
Η νομοθετική παρέμβαση επιχειρεί να περιορίσει τις υπέρογκες απαιτήσεις από παλαιά δάνεια και να ενισχύσει τη διαφάνεια στη διαχείριση του ιδιωτικού χρέους. Η οριστική έκταση της προστασίας για τους δανειολήπτες θα εξαρτηθεί από το τελικό περιεχόμενο και την εφαρμογή των διατάξεων.
