ωΝέες παρεμβάσεις για τη συγκράτηση του ενεργειακού κόστους εξετάζει η κυβέρνηση, καθώς οι αυξημένες τιμές των καυσίμων εντείνουν την πίεση σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις ενόψει του χειμώνα.
Η Αθήνα έχει ήδη εξασφαλίσει τη δυνατότητα αξιοποίησης της ενεργειακής ρήτρας διαφυγής για πρόσθετες δαπάνες ύψους περίπου 1 δισ. ευρώ έως το 2028. Στην παρούσα φάση, ωστόσο, οι συγκεκριμένοι πόροι μπορούν να κατευθυνθούν αποκλειστικά σε επενδύσεις που ενισχύουν την ενεργειακή ανθεκτικότητα της χώρας και όχι σε άμεσες επιδοτήσεις.
Στόχος της κυβέρνησης είναι να διευρυνθεί το πλαίσιο αξιοποίησης της ρήτρας, ώστε μέρος των διαθέσιμων κονδυλίων να χρηματοδοτήσει προσωρινά και στοχευμένα μέτρα στήριξης. Μεταξύ των παρεμβάσεων που βρίσκονται υπό εξέταση περιλαμβάνονται η μεγαλύτερη επιδότηση του πετρελαίου θέρμανσης, η αύξηση του επιδόματος θέρμανσης και η επέκταση της κρατικής ενίσχυσης στη βενζίνη.
Οι σχετικές αποφάσεις θα εξαρτηθούν σε μεγάλο βαθμό από τις διαπραγματεύσεις στη Σύνοδο Κορυφής της 15ης και 16ης Οκτωβρίου.
Το αίτημα της Αθήνας προς τις Βρυξέλλες
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναμένεται να θέσει στη Σύνοδο Κορυφής το ζήτημα της μεγαλύτερης δημοσιονομικής ευελιξίας για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης. Η ελληνική πλευρά επιδιώκει να εξασφαλίσει τη δυνατότητα αλλαγής χρήσης ενός μέρους των πρόσθετων δαπανών που προβλέπει η ρήτρα διαφυγής.
Η επιδίωξη της κυβέρνησης δεν αφορά μια συγκεκριμένη φορολογική παρέμβαση. Το αίτημα εστιάζει στη δημιουργία πρόσθετου δημοσιονομικού χώρου, ο οποίος θα επιτρέπει την προσαρμογή των μέτρων ανάλογα με την εξέλιξη των τιμών και τις ανάγκες της αγοράς.
Η Αθήνα υποστηρίζει ότι η συγκεκριμένη δυνατότητα δεν θα συνιστούσε απόκλιση από τους δημοσιονομικούς κανόνες. Επισημαίνει, επίσης, ότι η ελληνική οικονομία εμφανίζει πλεονάσματα και διαθέτει ισχυρότερες αντοχές σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες που αντιμετωπίζουν αυξημένες δημοσιονομικές πιέσεις.
Οι προτεινόμενες παρεμβάσεις θα έχουν προσωρινό και στοχευμένο χαρακτήρα, με προτεραιότητα στα ευάλωτα νοικοκυριά και στους επαγγελματικούς κλάδους που επιβαρύνονται περισσότερο από το αυξημένο ενεργειακό κόστος.
Πού κατευθύνεται σήμερα το 1 δισ. ευρώ
Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις λίγες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης που έχουν τη δυνατότητα να αξιοποιήσουν την ειδική ρήτρα για την ενεργειακή κρίση. Είναι, επίσης, η πρώτη χώρα που κατέθεσε ολοκληρωμένο εθνικό σχέδιο δαπανών για τη χρήση της.
Το σχέδιο, το οποίο έχει εγκριθεί, προβλέπει δαπάνες περίπου 1 δισ. ευρώ για την περίοδο 2026 έως 2028. Οι πόροι προορίζονται για έργα και προγράμματα που περιορίζουν την ενεργειακή κατανάλωση και ενισχύουν τις σχετικές υποδομές.
Μεταξύ άλλων, προβλέπονται 200 εκατ. ευρώ για συστήματα αποθήκευσης ενέργειας σε έργα Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας και 250 εκατ. ευρώ για αντλίες θερμότητας, ηλιακούς θερμοσίφωνες και φωτοβολταϊκά με μπαταρίες σε περίπου 110.000 νοικοκυριά.
Επιπλέον 162 εκατ. ευρώ προορίζονται για την ενεργειακή αναβάθμιση 355 δημόσιων κτιρίων, σχολείων και πανεπιστημίων. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται σιδηροδρομικά έργα και υποδομές φόρτισης ηλεκτρικών λεωφορείων.
Παρότι οι συγκεκριμένες επενδύσεις μπορούν να μειώσουν μακροπρόθεσμα το ενεργειακό κόστος, οι υφιστάμενοι κανόνες δεν επιτρέπουν τη διάθεση των πόρων για άμεσες επιδοτήσεις σε καύσιμα, φυσικό αέριο ή ηλεκτρικό ρεύμα.
Επιφυλακτική η Ευρωπαϊκή Επιτροπή
Η προσπάθεια της Αθήνας αναμένεται να συναντήσει δυσκολίες, καθώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εμφανίζεται επιφυλακτική απέναντι σε νέες γενικευμένες εξαιρέσεις από τους δημοσιονομικούς κανόνες.
Η αναταραχή στις αγορές ομολόγων της Ευρωζώνης, με επίκεντρο τη Γαλλία, έχει ενισχύσει τον προβληματισμό για το μήνυμα που θα μπορούσε να στείλει μια νέα χαλάρωση στις διεθνείς αγορές.
Ο αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και επίτροπος Οικονομίας, Βάλντις Ντομπρόβσκις, έχει ήδη προειδοποιήσει ότι οι συνεχείς δημοσιονομικές εξαιρέσεις μπορεί να δημιουργήσουν αρνητικές εντυπώσεις. Παράλληλα, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο να εξεταστούν αναλυτικότερα οι προτάσεις που έχουν καταθέσει η Ελλάδα και η Ιταλία.
Οι τελικές αποφάσεις αναμένονται σε επίπεδο Ευρωπαίων ηγετών κατά τη Σύνοδο Κορυφής.
Στις 14 Οκτωβρίου το πρώτο πακέτο μέτρων
Ανεξάρτητα από την έκβαση της ευρωπαϊκής διαπραγμάτευσης, η κυβέρνηση έχει ήδη δεσμεύσει 400 εκατ. ευρώ για την ενεργειακή στήριξη της οικονομίας. Από αυτά, 200 εκατ. ευρώ αφορούν το τελευταίο διάστημα του 2026 και άλλα 200 εκατ. ευρώ το πρώτο τρίμηνο του 2027.
Το πρώτο πακέτο μέτρων προγραμματίζεται να ανακοινωθεί την Τετάρτη 14 Οκτωβρίου, μία ημέρα πριν από την έναρξη διάθεσης του πετρελαίου θέρμανσης.
Οι ανακοινώσεις αναμένεται να περιλαμβάνουν το ύψος της επιδότησης στο πετρέλαιο θέρμανσης, την παρέμβαση στο πετρέλαιο κίνησης για το διάστημα από τις 15 έως τις 30 Οκτωβρίου και την αύξηση του επιδόματος θέρμανσης για ολόκληρη τη χειμερινή περίοδο.
Βασική επιδίωξη είναι η λιανική τιμή του πετρελαίου θέρμανσης να παραμείνει κάτω από τα 1,75 ευρώ ανά λίτρο. Η κρατική επιδότηση ενδέχεται να συνδυαστεί με πρόσθετη έκπτωση από τα διυλιστήρια, εφόσον κριθεί απαραίτητο.
Οι ανακοινώσεις για την ενεργειακή στήριξη σχεδιάζεται να πραγματοποιούνται ανά δεκαπενθήμερο, λόγω των συνεχών μεταβολών στις διεθνείς αγορές. Στα τέλη Οκτωβρίου αναμένεται να παρουσιαστούν οι παρεμβάσεις για τον Νοέμβριο, έχοντας πλέον αποσαφηνιστεί και η έκβαση της Συνόδου Κορυφής.
Τα σενάρια για πρόσθετη στήριξη
Εφόσον η Ελλάδα εξασφαλίσει μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία, ένα από τα βασικά σενάρια προβλέπει ενισχυμένη επιδότηση ή φορολογική ελάφρυνση στο πετρέλαιο θέρμανσης. Στόχος θα είναι η περαιτέρω μείωση της τιμής του, ενδεχομένως προς τα 1,50 ευρώ ανά λίτρο, ανάλογα με τις συνθήκες που θα επικρατούν στην αγορά.
Εξετάζεται επίσης η αύξηση του επιδόματος θέρμανσης, χωρίς σημαντικές αλλαγές στα κριτήρια των δικαιούχων. Μεγαλύτερη ενίσχυση θα μπορούσε να προβλεφθεί για τις βόρειες και ψυχρότερες περιοχές της χώρας, όπου οι ανάγκες θέρμανσης είναι αυξημένες.
Στο τραπέζι βρίσκεται και η επέκταση της κρατικής στήριξης στη βενζίνη. Μέχρι στιγμής, η σχετική παρέμβαση περιορίζεται στην έκπτωση των διυλιστηρίων, σε αντίθεση με το πετρέλαιο κίνησης, για το οποίο προβλέπεται και κρατική επιδότηση.
Ένα ακόμη ενδεχόμενο αφορά τη στοχευμένη ενίσχυση επιχειρήσεων και επαγγελματικών κλάδων που επηρεάζονται άμεσα από το κόστος των καυσίμων. Σε αυτή την κατηγορία εντάσσονται οι μεταφορές, η εφοδιαστική αλυσίδα, η αλιεία και η αγροτική παραγωγή.
Το εύρος των πρόσθετων μέτρων θα καθοριστεί από την ευρωπαϊκή συμφωνία και την πορεία των διεθνών τιμών. Μέχρι τότε, το μόνο βέβαιο πακέτο είναι εκείνο που χρηματοδοτείται από τα ήδη δεσμευμένα 400 εκατ. ευρώ και αναμένεται να παρουσιαστεί στις 14 Οκτωβρίου.
