Η Ελλάδα ετοιμάζεται να εφαρμόσει από την 1η Ιανουαρίου 2027 το νέο όριο ηλικίας των 15 ετών για πρόσβαση στα social media, με την κυβέρνηση να προωθεί άμεσα τη νομοθέτηση του μέτρου. Την ίδια στιγμή, σε ευρωπαϊκό επίπεδο διαμορφώνεται το νέο πλαίσιο προστασίας ανηλίκων στο διαδίκτυο, το EU KIDS Act, το οποίο προβλέπει μια διαφοροποιημένη προσέγγιση για τους χρήστες ηλικίας 13 έως 15 ετών.
Το επόμενο διάστημα αναμένεται η κατάθεση του ελληνικού νομοσχεδίου, με κεντρικό εργαλείο το Kids Wallet, ένα σύστημα επαλήθευσης ηλικίας που έχει σχεδιαστεί ώστε να επιβεβαιώνει μόνο την ηλικιακή κατηγορία του χρήστη, χωρίς να μεταφέρει στις πλατφόρμες προσωπικά δεδομένα ή ημερομηνία γέννησης.
Η ελληνική πρωτοβουλία και η ευρωπαϊκή συζήτηση
Σε συνέντευξή του στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης Δημήτρης Παπαστεργίου περιγράφει την πορεία από τις πρώτες ελληνικές πρωτοβουλίες μέχρι τη διαμόρφωση του ευρωπαϊκού πλαισίου. Εξηγεί επίσης γιατί η Ελλάδα επιλέγει να προχωρήσει άμεσα, χωρίς να περιμένει την ολοκλήρωση της ευρωπαϊκής νομοθετικής διαδικασίας.
Όπως σημειώνει, η ελληνική πρόταση επηρέασε δύο βασικά σημεία της ευρωπαϊκής συζήτησης:
– την ηλικία της ψηφιακής ενηλικίωσης
– τον τρόπο επιβεβαίωσης της ηλικίας.
Πώς λειτουργεί το Kids Wallet
Ο υπουργός τονίζει ότι το Kids Wallet σχεδιάστηκε ως λύση στο πρόβλημα της ασφαλούς επαλήθευσης ηλικίας. Το σύστημα δεν επιστρέφει κανένα προσωπικό στοιχείο, ούτε ημερομηνία γέννησης, ούτε δεδομένα ταυτότητας. Παρέχει μόνο ένα σήμα (flag) που δηλώνει αν ο χρήστης είναι πάνω ή κάτω από το ηλικιακό όριο.
«Να επιστρέφει μόνο ένα flag, ένα σήμα, ότι αυτός ο χρήστης είναι πάνω ή κάτω από τα 15. Δεν επιστρέφει καν την ημερομηνία γέννησης», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Η ειδική κατηγορία 13–15 ετών
Το EU KIDS Act προβλέπει ότι οι ηλικίες 13 έως 15 μπορούν να έχουν μια πρώτη, περιορισμένη επαφή με τα social media, αλλά όχι με τον τρόπο που λειτουργούν σήμερα.
Σύμφωνα με τον Παπαστεργίου, η πρόσβαση θα γίνεται σε ειδικά διαμορφωμένα περιβάλλοντα, χωρίς εθιστικό περιεχόμενο, χωρίς ατελείωτο scrolling και με αυστηρούς περιορισμούς:
– απουσία προσωπικών λογαριασμών
– κλειδώματα κατά τη διάρκεια της νύχτας
– μέγιστη χρήση μίας ώρας την ημέρα
– απουσία συνεχούς, ατελείωτου scrolling.
«Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, λέει η Ευρώπη ότι θα μπορούσαν τα παιδιά να αρχίσουν να μπαίνουν», σημειώνει.
Ο ρόλος των γονέων
Ο υπουργός υπογραμμίζει ότι η ευθύνη δεν μπορεί να μοιράζεται ισομερώς ανάμεσα σε πλατφόρμες και γονείς. Οι γονείς πρέπει να συμμετέχουν στην επιβεβαίωση ηλικίας και να ενημερώνουν τα παιδιά για τους κινδύνους.
«Αν ένας γονέας, όταν μια πλατφόρμα ζητήσει επιβεβαίωση ηλικίας, βάζει το δικό του κινητό ή τη δική του ταυτότητα, τότε προφανώς έχουμε αποτύχει», αναφέρει.
Παράλληλα, τονίζει ότι τα παιδιά μιμούνται τις συμπεριφορές των ενηλίκων:
«Όταν τους έλεγα “μην ασχολείσαι τόσο με το κινητό”, μου έλεγαν: “Ναι αλλά εσύ γιατί είσαι συνέχεια με το κινητό;”».
Γιατί η Ελλάδα δεν περιμένει το EU KIDS Act
Η ευρωπαϊκή νομοθεσία αναμένεται να χρειαστεί περίπου 20 μήνες μέχρι να ψηφιστεί. Η Ελλάδα, γνωρίζοντας πλέον τις βασικές αρχές, επιλέγει να προχωρήσει άμεσα ώστε να προστατεύσει τα παιδιά που ήδη βρίσκονται στο δημοτικό και το γυμνάσιο.
«Αφού πλέον ξέρουμε τις βασικές αρχές, δεν έχουμε κανένα λόγο να περιμένουμε και να χάσουμε 20 μήνες», τονίζει ο υπουργός.
Η ευθύνη των πλατφορμών
Ο Παπαστεργίου επισημαίνει ότι οι πλατφόρμες πρέπει να έχουν το βάρος της αναζήτησης της πραγματικής ηλικίας των χρηστών. Αρχικά θα αξιοποιούν τα δικά τους συστήματα και, όπου δεν υπάρχει επαρκής βεβαιότητα, θα χρησιμοποιούν το εργαλείο επιβεβαίωσης ηλικίας.
«Οι πλατφόρμες δεν πρέπει να έχουν το βάρος της απόδειξης ότι είναι ασφαλείς για τα παιδιά. Ο σχεδιασμός τους πρέπει να είναι ασφαλής για τα παιδιά», αναφέρει.
Πλατφόρμες του εξωτερικού και ο ρόλος της ΕΕΤΤ
Η εφαρμογή των κανόνων σε πλατφόρμες που δεν έχουν έδρα στην Ελλάδα θα γίνεται μέσω του Digital Services Act (DSA). Η ΕΕΤΤ θα αναφέρει τις παραβάσεις και η διαδικασία θα συνεχίζεται μέσω της αρμόδιας αρχής της χώρας όπου βρίσκεται η έδρα της εταιρείας.
Το DSA προβλέπει ήδη ποινές για παραβιάσεις που σχετίζονται με την πρόσβαση ανηλίκων.
Οι επιπτώσεις της εθιστικής σχεδίασης
Ο υπουργός αναφέρεται στις επιπτώσεις της εθιστικής σχεδίασης των social media στα παιδιά, τα οποία είναι ιδιαίτερα ευάλωτα σε μηχανισμούς όπως το συνεχές scrolling, το FOMO και την ψηφιακή απομόνωση.
«Είναι πολύ πιο επικίνδυνες αυτές οι ηλικίες όταν ο εγκέφαλος αναπτύσσεται και όταν οι μαθησιακές δυνατότητες είναι στο πικ τους», σημειώνει.
Το μήνυμα προς τα παιδιά
Ο Παπαστεργίου καταλήγει ότι η επιτυχία του νόμου θα είναι να περάσει ξεκάθαρα το μήνυμα:
«Ξέρεις παιδί μου, το να μπαίνεις στα social media σε έναν λογαριασμό που προοριζόταν για έναν ενήλικο ενώ εσύ είσαι 13 ετών, απαγορεύεται».
Και προσθέτει ότι οι γονείς έχουν μια βασική ευθύνη: Να κάνουν μαζί με τα παιδιά την επιβεβαίωση ηλικίας και να τους δείξουν ότι «η πραγματική ζωή είναι πιο όμορφη και μεγαλύτερη από ό,τι χωράει ένα smartphone».
