Με τη σημερινή επίσκεψη του Κυριάκου Μητσοτάκη στην Πρόεδρο της Δημοκρατίας ξεκινά η αντίστροφη μέτρηση για την προσφυγή στην κάλπη στις 21 Μαΐου, καθώς αν και η ημερομηνία ήταν γνωστή από μέρες, το Σύνταγμα επιτάσσει την επισημοποίηση των εκλογών, που θα πάρει σάρκα και οστά, όταν ο Κ. Μητσοτάκης περάσει το κατώφλι του Προεδρικού Μεγάρου και ακολούθως θυροκολληθεί στο Περιστύλιο της Βουλής το Προεδρικό Διάταγμα Διάλυσης της παρούσας Βουλής.
Τυπικά, ο Κυριάκος Μητσοτάκης θα επικαλεστεί εθνικό θέμα μείζονος σημασίας, καθώς οι εκλογές γίνονται μερικές εβδομάδες πριν από τη λήξη της θητείας της κυβέρνησης. Με τη θυροκόλλησή του ΠΔ, ξεκινά αμέσως η προεκλογική περίοδος.
της Στέλλας Παπαμιχαήλ
1) Γιατί εφαρμόζεται στις 21 Μαΐου 2023 το σύστημα της απλής αναλογικής;
Με το σύστημα της απλής αναλογικής θα οδηγηθούμε στις εκλογές της 21ης Μαΐου 2023, το οποίο θεσμοθετήθηκε για πρώτη φορά το 1926.
Ψηφίστηκε επί κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ – ΑΝΕΛ και άλλαξε επί κυβέρνησης ΝΔ, η οποία το 2020 ψήφισε την ενισχυμένη αναλογική. Βάσει Συντάγματος, ωστόσο, το σύστημα της απλής αναλογικής πρέπει να ισχύσει μία φορά, προκειμένου να εφαρμοστεί στις επόμενες εκλογές ο νέος νόμος.
2) Τι ισχύει στην απλή αναλογική;
Στο σύστημα της απλής αναλογικής δεν υπάρχει το μπόνους εδρών που ενισχύει το πρώτο κόμμα. Πρακτικά αυτό σημαίνει πως κάθε κόμμα εκλέγει τόσους βουλευτές όση είναι η εκλογική του δύναμη. Για να αποκτήσει ένα κόμμα έδρες στη Βουλή, θα πρέπει να έχει συγκεντρώσει ποσοστό τουλάχιστον 3% στο σύνολο της επικράτειας. Για την κατανομή των εδρών επικρατείας ως εκλογικό μέτρο λαμβάνεται το ακέραιο μέρος του πηλίκου που προκύπτει από τη διαίρεση του συνόλου των εγκύρων ψηφοδελτίων που έλαβαν στην επικράτεια όλοι οι εκλογικοί σχηματισμοί, που συμμετέχουν στην κατανομή των εδρών, διά του αριθμού των βουλευτών επικρατείας. Ο αριθμός των βουλευτών επικρατείας που αναδεικνύουν όσοι συμμετέχουν στην κατανομή εδρών προκύπτει από το ακέραιο μέρος του πηλίκου της διαίρεσης του συνόλου των εγκύρων ψηφοδελτίων, που έλαβαν στην επικράτεια, διά του εκλογικού μέτρου.
3) Πώς επηρεάζει το σύστημα της απλής αναλογικής την αυτοδυναμία;
Η αυτοδυναμία ενός κόμματος εξαρτάται από το ποσοστό των κομμάτων που μένουν εκτός Βουλής. Δηλαδή, όσο μεγαλύτερο είναι το ποσοστό αυτό, τόσο μικρότερο ποσοστό απαιτείται για να κερδίσει το πρώτο κόμμα τις πολυπόθητες 151 έδρες. Ο σχηματισμός κυβέρνησης καθίσταται μια δύσκολη εξίσωση. Θα πρέπει το ποσοστό του πρώτου κόμματος ή το άθροισμα των ποσοστών των κομμάτων που συμπράττουν να είναι μεγαλύτερο από το άθροισμα των ποσοστών των υπολοίπων κομμάτων -στην παρούσα συγκυρία μάλλον πάνω από 44%.
4) Με τι ποσοστό κερδίζεται η αυτοδυναμία;
Με το εκλογικό σύστημα που θα διεξαχθούν οι εκλογές της 21ης Μαΐου 2023, η αυτοδυναμία μπορεί να κατακτηθεί με ποσοστό άνω του 46%, ανάλογα με τα ποσοστά που θα συγκεντρώσουν τα κόμματα τα οποία δεν θα εκλέξουν βουλευτές. Με το εκλογικό σύστημα με το οποίο θα διεξαχθούν οι μεθεπόμενες εκλογές της ενισχυμένης αναλογικής, η αυτοδυναμία μπορεί να κατακτηθεί με ποσοστό άνω του 37%, εφόσον τα ποσοστά που θα συγκεντρώσουν τα κόμματα τα οποία δεν θα εκλέξουν βουλευτές ανέλθουν συνολικά τουλάχιστον στο ποσοστό του 11%.
5) Τι ισχύει με το μπόνους εδρών στο πρώτο κόμμα;
Οι εκλογές της 21ης Μαΐου 2023 θα διεξαχθούν με βάση το εκλογικό σύστημα που θεσπίζει ο Ν. 4406/2016. Σύμφωνα με αυτόν, δεν προβλέπεται μπόνους εδρών στο κόμμα που θα συγκεντρώσει τις περισσότερες ψήφους. Αντίθετα, στις μεθεπόμενες εκλογές, οι οποίες θα διεξαχθούν με βάση το εκλογικό σύστημα που θεσπίζει ο Ν. 4654/2020, ισχύει το μπόνους εδρών (έως 50 έδρες) υπέρ του κόμματος που θα συγκεντρώσει τις περισσότερες ψήφους, έτσι ώστε να διευκολυνθούν ο σχηματισμός κυβέρνησης και η πολιτική σταθερότητα. Ισχύει πλέον το μπόνους εδρών, το οποίο είναι κλιμακωτό. Το πρώτο κόμμα με ποσοστό 25% λαμβάνει μπόνους 20 εδρών. Για κάθε μισό ποσοστό παραπάνω παίρνει επιπλέον μπόνους 1 έδρα. Το μάξιμουμ των 50 εδρών το λαμβάνει εάν το ποσοστό του ανέλθει στο 40%.
6) Ποια είναι η διαδικασία για τις διερευνητικές εντολές;
Εφόσον κανένα κόμμα δεν διαθέτει την απόλυτη πλειοψηφία των εδρών στη Βουλή, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας παρέχει στον αρχηγό του κόμματος που διαθέτει τη σχετική πλειοψηφία διερευνητική εντολή για να διακριβωθεί η δυνατότητα σχηματισμού κυβέρνησης που να απολαμβάνει την εμπιστοσύνη της Βουλής. Αν δεν διαπιστωθεί αυτή η δυνατότητα, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας παρέχει διερευνητική εντολή στον αρχηγό του δεύτερου σε κοινοβουλευτική δύναμη κόμματος και εάν δεν τελεσφορήσει και αυτή, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας δίνει διερευνητική εντολή στον αρχηγό του τρίτου σε κοινοβουλευτική δύναμη κόμματος. Κάθε διερευνητική εντολή ισχύει για τρεις ημέρες.
7) Τι ισχύει με τη Βουλή της μίας ημέρας;
Ακόμη και στην περίπτωση που η διαδικασία των διερευνητικών εντολών ολοκληρωθεί εντός μίας ημέρας, η Βουλή δεν μπορεί να διαλυθεί αμέσως και να προκηρυχθούν εκλογές, καθώς θα πρέπει πρώτα να ορκιστούν οι βουλευτές που θα έχουν προκύψει από τις πρώτες εκλογές. Σε περίπτωση αποτυχίας σύμφωνα με τη Συνταγματική Επιταγή η Πρόεδρος της Δημοκρατίας αναθέτει στον πρόεδρο του Συμβουλίου της Επικρατείας ή του Αρείου Πάγου ή του Ελεγκτικού Συνεδρίου τον σχηματισμό κυβέρνησης, όσο το δυνατόν ευρύτερης αποδοχής, για να διενεργήσει εκλογές, και διαλύει τη Βουλή. Επιπλέον, για το όλο χρονικό πλαίσιο πρέπει να συνυπολογίσει κανείς, και να προσθέσει, ότι απαιτείται και ένα διάστημα 15 ημερών, καθώς δεν αρκούν τα αποτελέσματα της Singular, αλλά τα επίσημα αποτελέσματα από το Πρωτοδικείο, κάτι το οποίο απαιτεί τουλάχιστον δέκα ημέρες. Από τις δέκα ημέρες αυτές, πρέπει να γίνει ορκωμοσία της Βουλής που θα έχει προκύψει από την απλή αναλογική, να ακολουθήσει δεύτερη συνεδρίαση για εκλογή προέδρου της Βουλής και τρίτη συνεδρίαση για εκλογή αντιπροέδρων, κοσμητόρων, γραμματέων.
8) Πότε μπορούν να διεξαχθούν οι δεύτερες εκλογές με την κάλπη της ενισχυμένης αναλογικής;
Μέσα σε διάστημα 24-36 ημερών από την ανακοίνωση του πρώτου εκλογικού αποτελέσματος στήνονται οι δεύτερες κάλπες με ενισχυμένη πλέον αναλογική. Ο πήχης της αυτοδυναμίας υπολογίζεται πλέον σε ένα ποσοστό 37%-39%.
Στις δεύτερες εκλογές δεν βάζουμε σταυρό, καθώς γίνονται με λίστα, με βάση, δηλαδή, τη σειρά που εξελέγησαν οι βουλευτές στις πρώτες εκλογές. Βέβαια, τον τελευταίο λόγο τον έχει ο αρχηγός.
9) Σε ποια περίπτωση θα έχουμε τρίτη κάλπη;
Τρίτη κάλπη θα έχουμε εφόσον το πρώτο κόμμα δεν επιτύχει και μετά τις δεύτερες εκλογές να εκλέξει 151 βουλευτές και δεν αποδώσουν οι διερευνητικές εντολές που θα ακολουθήσουν. Νέες εκλογές θα διεξάγονται έως ότου το πρώτο κόμμα αποκτήσει αυτοδυναμία στη Βουλή ή έως ότου τελεσφορήσουν οι διερευνητικές εντολές.
10) Ποιοι υπουργοί αλλάζουν;
Τη θέση του κυβερνητικού εκπροσώπου Γιάννη Οικονόμου, που κατεβαίνει υποψήφιος στον Νομό Φθιώτιδας, θα αναλάβει ο Άκης Σκέρτσος. Τη θέση του υπουργού Εσωτερικών Μάκη Βορίδη θα καταλάβει η πρώην Συνήγορος του Πολίτη Καλλιόπη Σπανού, αναλαμβάνοντας καθήκοντα υπηρεσιακής υπουργού Εσωτερικών μέχρι τις εθνικές εκλογές 2023.
11) Ποιοι περιορισμοί υπάρχουν στις εμφανίσεις των υποψηφίων;
Σύμφωνα με το άρθρο 12 για τις απαγορεύσεις των υποψήφιων βουλευτών, οι εμφανίσεις υποψήφιων βουλευτών σε πάσης φύσεως εκπομπές δημόσιων ή ιδιωτικών ραδιοφωνικών ή τηλεοπτικών σταθμών ελεύθερης λήψης, καθώς και σε φορείς παροχής κάθε μορφής συνδρομητικών τηλεοπτικών υπηρεσιών, υπό οποιαδήποτε μορφή, επιτρέπεται ως εξής:
α. Σε κάθε ραδιοφωνικό ή τηλεοπτικό σταθμό εθνικής εμβέλειας, επιτρέπεται η εμφάνιση του υποψήφιου βουλευτή, κατά τη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου, μόνο μία φορά.
β. Σε κάθε ραδιοφωνικό ή τηλεοπτικό σταθμό τοπικής ή περιφερειακής εμβέλειας, επιτρέπεται η εμφάνιση του υποψήφιου βουλευτή, κατά τη διάρκεια της πιο πάνω περιόδου, μέχρι δύο φορές.
γ. Ως εμφανίσεις θεωρούνται οι προσωπικές συνεντεύξεις των υποψηφίων, η συμμετοχή τους σε οργανωμένες συζητήσεις, περιλαμβανομένων και εκείνων που αφορούν τα δελτία ειδήσεων, καθώς και η κάλυψη, κατόπιν αιτήματος του υποψήφιου βουλευτή και υποψήφιου μέλους του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της προεκλογικής του δραστηριότητας.
Από τους περιορισμούς της προηγούμενης παραγράφου εξαιρούνται οι πρόεδροι ή αρχηγοί κομμάτων και οι υποψήφιοι βουλευτές Επικρατείας.
12) Άρειος Πάγος και διαδικασία ανακήρυξης των υποψηφίων
Μετά δέκα μέρες από την έναρξη της προεκλογικής περιόδου γίνεται η ανακήρυξη των υποψηφίων από τα αρμόδια δικαστήρια και στις 12 μέρες λήγει η επίδοση στον εισαγγελέα του Αρείου Πάγου των δηλώσεων για την κατάρτιση των συνδυασμών. Τη 14η ημέρα από την έναρξη της προεκλογικής περιόδου γίνεται η ανακήρυξη των συνδυασμών από το Α’ Τμήμα του Άρειου Πάγου, ενώ τη 15η μέρα λήγει η προθεσμία για την κλήρωση ή τον διορισμό από τα αρμόδια δικαστήρια των μελών των εφορευτικών επιτροπών και των αναπληρωματικών. Η ημερομηνία αυτή είναι κρίσιμη, αφού το Α’ Τμήμα του Αρείου Πάγου θα κρίνει και το κατά πόσον θα επιτραπεί η κάθοδος στις εκλογές του κόμματος του Ηλία Κασιδιάρη, μετά την τελευταία νομοθετική πρωτοβουλία που απαγορεύει τη συμμετοχή στις εκλογές κομμάτων που η αφανής ή η επίσημη ηγεσία τους έχει καταδικαστεί για βαρύτατα εγκλήματα σε βάρος της Πολιτείας.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΤΗΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ POLITICAL
