Η είδηση ότι η Amazon Web Services μπαίνει στην Κοζάνη έχει ήδη κάνει τον γύρο της ελληνικής αγοράς. Εκείνο που δεν έχει αναδειχθεί στον ίδιο βαθμό είναι τι ακριβώς κατασκευάζεται πίσω από τη συμφωνία των 300 MW.
Και τα τεχνικά έγγραφα της ίδιας της ΔΕΗ δίνουν μια εικόνα πολύ μεγαλύτερη από ένα ακόμη data center. Ακόμη μεγαλύτερη και από την προαναγγελία του αντιπροέδρου της κυβέρνησης Κωστή Χατζηδάκη κατά την πρόσφατη επίσκεψή του στην Κοζάνη όταν έκανε λόγο για δημιουργία 400 με 500 θέσεων εργασίας.
Το campus στον Άγιο Δημήτριο σχεδιάζεται πάνω στην πρώην αυλή λιγνίτη του υφιστάμενου σταθμού, σε διαδοχικές φάσεις. Η πρώτη προβλέπει συνολικό φορτίο 300 MW, αλλά ήδη από τον Μάιο η ΔΕΗ, σε επίσημο Request for Information προς την αγορά, έγραφε ότι ο σχεδιασμός πρέπει να μπορεί να επεκταθεί σε κλίμακα GW.
Το στοιχείο αποκτά άλλη βαρύτητα μετά το MoU της 17ης Σεπτεμβρίου με την AWS. Η Amazon Web Services προβλέπεται να μισθώσει το data center για 15 χρόνια, η ΔΕΗ θα διαθέσει γη, κτίρια και ενεργειακές υποδομές και η AWS θα εγκαταστήσει και θα λειτουργεί τον εξοπλισμό πληροφορικής. Η αρχική φάση είναι 300 MW, ενώ οι δύο πλευρές δηλώνουν ότι θα εξετάσουν επέκταση έως 1 GW. Η συμφωνία είναι δεσμευτική ως MoU, αλλά οι οριστικές συμβάσεις, το due diligence, η σύνδεση στο δίκτυο και οι απαιτούμενες εγκρίσεις εξακολουθούν να αποτελούν προϋποθέσεις.
Δύο μετασχηματιστές των 340 MVA
Το πραγματικό μέγεθος φαίνεται στις τεχνικές λεπτομέρειες που έχει ήδη βγάλει η ΔΕΗ στην αγορά.
Για την πρώτη φάση προβλέπονται δύο μετασχηματιστές 340 MVA ο καθένας, τάσης 400/33/33 kV. Το εντυπωσιακό είναι ότι, σύμφωνα με το RFI, καθένας θα λειτουργεί στο 50% ώστε να υπάρχει πλήρης εφεδρεία 2N: αν ο ένας τεθεί εκτός, ο δεύτερος θα μπορεί να υποστηρίξει μόνος του ολόκληρο το φορτίο του data center.
Δεν μιλάμε δηλαδή για μια εγκατάσταση που απλώς «συνδέεται στο ρεύμα».
Κατασκευάζεται νέος υποσταθμός GIS 400 kV, ο οποίος θα συνδέεται μέσω δύο νέων υπόγειων κυκλωμάτων με τον υφιστάμενο υποσταθμό μεταφοράς του Αγίου Δημητρίου. Το σύστημα προβλέπει επτά πεδία, γραμμές 33 kV και δεκάδες εξερχόμενα κυκλώματα προς τα επιμέρους κτίρια του campus.
Ακόμη πιο αποκαλυπτικό είναι τι έχει προβλεφθεί για το μέλλον.
Στον νέο υποσταθμό αφήνονται από τώρα δυνατότητες για δύο γραμμές 400 kV από γειτονική αντλησιοταμίευση και μία γραμμή 400 kV από σύστημα μπαταριών BESS, καθώς και επεκτάσεις για την περαιτέρω ανάπτυξη του campus.
Η ενεργειακή αρχιτεκτονική, δηλαδή, χτίζεται εξαρχής όχι για ένα στατικό έργο 300 MW, αλλά για κάτι που μπορεί να γίνει πολύ μεγαλύτερο.
300 MW σημαίνουν ενεργειακό μέγεθος 2,63 TWh
Η ισχύς των 300 MW αντιστοιχεί, εφόσον μια εγκατάσταση λειτουργούσε συνεχώς στο πλήρες φορτίο της, σε ενεργειακό ισοδύναμο περίπου 2,63 TWh τον χρόνο.
Στο 1 GW το αντίστοιχο θεωρητικό μέγεθος ανεβαίνει στις 8,76 TWh.
Οι αριθμοί αυτοί δεν αποτελούν πρόβλεψη της πραγματικής κατανάλωσης — κανένα data center δεν ταυτίζεται αυτομάτως με συνεχή λειτουργία στο 100% της ονομαστικής ισχύος. Δείχνουν όμως την κλίμακα και εξηγούν γιατί το κρίσιμο ερώτημα πλέον είναι ποιο θα είναι το πραγματικό load factor και η ετήσια κατανάλωση του campus.
Η ίδια η ΔΕΗ έχει σχεδιάσει την πρώτη φάση ως τέσσερις μονάδες των 75 MW, ενώ στα έγγραφά της τον Απρίλιο παρουσίαζε δυνατότητα αύξησης κατά περίπου 300 MW ανά έτος. Ακόμη πιο ενδιαφέρον: εκείνο το στρατηγικό υλικό δεν σταματούσε στο 1 GW αλλά εμφάνιζε ως μακροπρόθεσμη κλίμακα το 300 MW → 1 GW → 2 GW.
Το 2 GW δεν αποτελεί σήμερα συμφωνία με την AWS ούτε εγκεκριμένο επενδυτικό έργο. Η τελευταία επίσημη συμφωνία μιλά για δυνατότητα επέκτασης έως 1 GW. Δείχνει όμως πόσο μεγαλύτερη είναι η τεχνική φιλοδοξία που έχει εξεταστεί για την περιοχή.
Το φυσικό αέριο πίσω από το «πράσινο» μοντέλο
Η συμφωνία AWS–ΔΕΗ προβλέπει μακροχρόνια PPAs ανανεώσιμης ενέργειας, συμβατά με τον στόχο της Amazon για μηδενικές καθαρές εκπομπές.
Στο στρατηγικό σχέδιο της ΔΕΗ, όμως, η εικόνα της φυσικής ενεργειακής τροφοδοσίας είναι πιο σύνθετη.
Το campus εντάσσεται σε ένα «behind-the-meter» οικοσύστημα που περιλαμβάνει φωτοβολταϊκά, μπαταρίες, αντλησιοταμίευση και δίκτυο 400/150 kV. Για την επέκταση, η ΔΕΗ αναφέρει επίσης ρητά μονάδα συνδυασμένου κύκλου φυσικού αερίου υψηλής απόδοσης ως πλήρως ελεγχόμενη βασική ενεργειακή ραχοκοκαλιά του συστήματος. Στον ενεργειακό χάρτη της περιοχής αποτυπώνεται CCGT ισχύος 440 MW.
Δεν υπάρχει εδώ αντίφαση με τα πράσινα PPAs: άλλο η συμβατική προμήθεια ανανεώσιμης ενέργειας και άλλο η φυσική αρχιτεκτονική που εξασφαλίζει αδιάλειπτη ισχύ 24 ώρες το εικοσιτετράωρο.
Υπάρχει όμως ένα πολύ συγκεκριμένο ερώτημα: ποιο ποσοστό της πραγματικής ωριαίας κατανάλωσης θα καλύπτεται από ΑΠΕ και αποθήκευση και ποιος ακριβώς θα είναι ο ρόλος του φυσικού αερίου όταν το data center φτάσει σε μεγαλύτερες κλίμακες;
Και πόσο νερό θα χρειαστεί;
Το δεύτερο ανοιχτό ζήτημα είναι το νερό.
Η ΔΕΗ περιγράφει σύστημα ψύξης με dry coolers και chillers, επιλογή που μπορεί να περιορίζει σημαντικά την υδατική κατανάλωση σε σχέση με άλλες τεχνολογίες ψύξης.
Στα δημόσια τεχνικά στοιχεία που εντοπίστηκαν, όμως, δεν υπάρχει ακόμη το νούμερο που έχει πραγματική σημασία για τη Δυτική Μακεδονία: πόσα κυβικά μέτρα νερού ημερησίως και ετησίως θα απαιτεί η πρώτη φάση των 300 MW, από ποια πηγή θα προέρχονται και τι θα συμβεί στην κατανάλωση εάν το campus φτάσει στο 1 GW.
Και αυτό πλέον δεν είναι δευτερεύον ερώτημα. Μόλις αυτή την εβδομάδα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κινήθηκε προς αυστηρότερη δημοσιοποίηση στοιχείων ενεργειακής και υδατικής απόδοσης των μεγάλων data centers, ακριβώς επειδή η ταχεία εξάπλωση της τεχνητής νοημοσύνης αυξάνει την πίεση στα ευρωπαϊκά δίκτυα και στους υδάτινους πόρους.
Η Κοζάνη, λοιπόν, δεν αλλάζει απλώς χρήση γης: από λιγνιτικό κέντρο επιχειρεί να μετατραπεί σε έναν από τους μεγαλύτερους ενεργειακούς καταναλωτές της ψηφιακής οικονομίας στη ΝΑ Ευρώπη.
Η AWS είναι το μεγάλο όνομα.
Αλλά η πραγματική ιστορία βρίσκεται κάτω από αυτό: στους μετασχηματιστές των 340 MVA, στις γραμμές των 400 kV, στις μπαταρίες και την αντλησιοταμίευση, στο φυσικό αέριο, στο νερό και σε μια υποδομή που η ΔΕΗ έχει ήδη σχεδιάσει ώστε να μη σταματήσει αναγκαστικά στα 300 MW.
Και εκεί βρίσκεται το ερώτημα που τώρα αρχίζει να αποκτά σημασία: όχι αν θα έρθει η Amazon στην Κοζάνη, αλλά πόση ενέργεια, νερό και νέα υποδομή θα χρειαστεί τελικά για να μείνει.
