Το έδαφος πάνω στο οποίο καλλιεργούμε, χτίζουμε και σχεδιάζουμε έργα προστασίας δεν παραμένει παντού σταθερό. Σε τμήματα της λεκάνης της Λάρισας και της πεδιάδας της Θεσσαλονίκης, δορυφορική έρευνα καταγράφει καθιζήσεις που ξεπερνούν το ένα εκατοστό τον χρόνο. Πρόκειται για τοπικές μετακινήσεις, οι οποίες εξελίσσονται μέσα στον χρόνο και αποτυπώνονται στις μετρήσεις των δορυφόρων.
ΡΕΠΟΡΤΑΖ: ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΔΡΑΓΩΓΙΑΣ
Η μελέτη δημοσιεύθηκε στις 7 Σεπτεμβρίου 2026 στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Geophysical Research: Solid Earth. Οι ερευνητές A. Meridi, M. Métois, C. Lasserre, M.-P. Doin και P. Durand αξιοποίησαν εικόνες ραντάρ Sentinel-1 της περιόδου 2014–2021, χαρτογραφώντας μετακινήσεις του εδάφους σε μεγάλη έκταση της Ελλάδας και των Βαλκανίων.
Για τις συγκεκριμένες αγροτικές λεκάνες χαρακτηρίζουν τις ισχυρές καθιζήσεις μη τεκτονικής προέλευσης. Στη Θεσσαλία θεωρούν πιθανότερη τη σύνδεσή τους με τη γεωργική δραστηριότητα, ενώ εξετάζουν τον ρόλο της συμπίεσης των ιζημάτων και των υδροφορέων. Η εργασία, ωστόσο, αποτελεί περιφερειακή χαρτογράφηση, όχι αναλυτική διάγνωση των αιτίων σε κάθε χωράφι ή οικισμό.
Η νεότερη εικόνα φτάνει έως το 2024
Η ημερομηνία δημοσίευσης χρειάζεται προσεκτική ανάγνωση: μια εργασία του 2026 δεν σημαίνει ότι περιλαμβάνει μετρήσεις του 2026. Οι παρατηρήσεις της συγκεκριμένης έρευνας σταματούν το 2021. Δεν αποτυπώνουν, συνεπώς, τις μεταβολές που ενδεχομένως ακολούθησαν τις πλημμύρες του 2023.
Υπάρχει όμως πλέον νεότερο υλικό. Στις 29 Απριλίου 2026, η ευρωπαϊκή υπηρεσία παρακολούθησης εδαφικών μετακινήσεων, European Ground Motion Service του Copernicus, ανακοίνωσε την έκδοση δεδομένων για την περίοδο 2020–2024, με ενισχυμένους ελέγχους ποιότητας.
Αυτή είναι η ουσιαστική δυνατότητα επικαιροποίησης: να εξεταστεί αν οι ζώνες που είχαν εντοπιστεί εξακολουθούν να υποχωρούν, αν παρουσιάζουν σταθεροποίηση ή αν μεταβάλλεται η έκτασή τους. Η διαθεσιμότητα των δεδομένων δεν συνιστά από μόνη της απάντηση. Απαιτούνται εξαγωγή των μετρήσεων, έλεγχος ποιότητας και επιστημονική ερμηνεία.
Οι περιοχές που χρειάζονται προσεκτικό έλεγχο
Στην ανατολική Θεσσαλία υπάρχει ήδη επιστημονική βιβλιογραφία με συγκεκριμένη γεωγραφική αναφορά. Ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε το 2025 στο περιοδικό Land εξετάζει, μεταξύ άλλων, την περιοχή της Κάρλας, το Στεφανοβίκειο, τον Ριζόμυλο, τη Μέλια, το Καστρί και τη Νίκη. Συνθέτει ιστορικά στοιχεία και έρευνες για τις καθιζήσεις, τις αλλαγές χρήσεων γης και τη διαχείριση των υπόγειων νερών. Οι αναφορές αυτές προσφέρουν θέσεις για στοχευμένο έλεγχο, όχι έναν ενιαίο σημερινό ρυθμό υποχώρησης για όλους τους οικισμούς.
Στην περιοχή της Θεσσαλονίκης, το Καλοχώρι αποτελεί χαρακτηριστικό πεδίο παλαιότερης επιστημονικής παρακολούθησης. Δημοσιευμένη έρευνα του 2016 περιγράφει το ιστορικό των καθιζήσεων και τις διαφορετικές ερμηνείες για τη συμβολή φυσικών διεργασιών και ανθρώπινων παρεμβάσεων. Βεβαίως, οι παλαιότερες μετρήσεις δεν μπορούν να μεταφερθούν αυτούσιες στο σήμερα.
Το ερώτημα για τα έργα
Για τις περιοχές όπου θα επιβεβαιωθεί συνεχιζόμενη καθίζηση, προκύπτει ένα συγκεκριμένο ερώτημα δημόσιου ενδιαφέροντος: με ποια δεδομένα εδάφους σχεδιάζονται τα αντιπλημμυρικά, αρδευτικά και αποστραγγιστικά έργα;
Ο έλεγχος πρέπει να φτάσει στις ίδιες τις μελέτες: πότε έγιναν οι τοπογραφικές αποτυπώσεις, αν εξετάστηκαν διαφορικές καθιζήσεις και αν προβλέπεται παρακολούθηση μετά την κατασκευή. Δεν υπάρχει από τις παραπάνω δημοσιεύσεις τεκμήριο ότι συγκεκριμένο έργο έχει σχεδιαστεί λανθασμένα ή ότι ένα κτίριο κινδυνεύει.
Υπάρχει, όμως, τεκμηριωμένος λόγος να ελεγχθούν αυτές οι παραδοχές. Η προστασία ενός κάμπου απαιτεί γνώση τόσο της κίνησης του νερού όσο και της μεταβολής του εδάφους που το υποδέχεται.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΗΣ KARFITSA
