Για τη Θεσσαλονίκη τα έργα του καλλιτέχνη Γιώργου Ζογγολόπουλου είναι σημεία αναφοράς. Κανείς δεν μπορεί – και κυρίως δεν θέλει – να φανταστεί μια Θεσσαλονίκη χωρίς τα έργα του, τα οποία κοσμούν την πόλη.
Ρεπορτάζ: Φιλίππα Βλαστού
Από το επιβλητικό έργο με τίτλο «Cor-ten» που βρίσκεται από το 1966 στην πλατεία Σιντριβανιού, στην βόρεια πύλη της Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης, μέχρι τις διάσημες Ομπρέλες στη Νέα Παραλία. Μάλιστα οι «Ομπρέλες» είναι το πιο πολυφωτογραφημένο έργο μοντέρνας τέχνης σε δημόσιο χώρο. Δεν είναι τυχαίο που ζητήθηκε από την EMAAR Misr, μια από τις μεγαλύτερες κατασκευαστικές εταιρείες στον κόσμο, να δημιουργηθεί ένα αντίστοιχο έργο, το οποίο το 2018 τοποθετήθηκε σε μια επένδυση της στην περιοχή Marassi, στο Ελ Αλαμέιν.
Τα έργα του Ζογγολόπουλου, όμως, στη Θεσσαλονίκη δεν τυγχάνουν ίδιας μεταχείρισης. Μια βόλτα από τα πέντε σημεία που βρίσκονται τα έργα του σε δημόσιους χώρους είναι αρκετή για να το διαπιστώσει κάποιος. Η εικόνα τους προκαλεί θλίψη.
Οι υδροκίνητες ομπρέλες (βλ. κεντρική φωτογραφία), ένα έργο του καλλιτέχνη που βρίσκεται έξω από το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, μέσα στις εγκαταστάσεις της ΔΕΘ, «είναι σε χειρότερη κατάσταση συγκριτικά με τα υπόλοιπα έργα», γνωστοποιεί στην Karfitsa ο πρόεδρος του Ιδρύματος Ζογγολόπουλου, Νίκος Θεοδωρίδης.
Οι ομπρέλες στο συγκεκριμένο έργο είναι υδροκίνητες, αλλά έχουν στερέψει από νερό. «Σίγουρα δεν είναι μια εικόνα που περιμένει να δει κανείς έξω από ένα μουσείο. Ένα τόσο όμορφο έργο τέχνης δηλαδή χωρίς την αρμόζουσα συντήρηση. Και μάλιστα ένα έργο τόσο σημαντικό, γιατί με αυτό το έργο ο Ζογγολόπουλος είχε πάρει το πρώτο βραβείο σε έναν πανευρωπαϊκό διαγωνισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το ‘’αδελφάκι’’ του βρίσκεται έξω από το κτίριο Justus Lipsius της ΕΕ, στις Βρυξέλλες», σημειώνει. Σύμφωνα με τον κ. Θεοδωρίδη, το έργο δεν έφτασε σε αυτή την κατάσταση εν μια νυκτί, αλλά σιγά σιγά. «Είναι αρκετά χρόνια έτσι. Μέχρι τώρα δεν είχε γίνει κάτι, αλλά αυτό είναι θέμα του μουσείου που είναι και υπεύθυνο για την συντήρηση του. Παρ΄ όλα αυτά, το τελευταίο διάστημα είμαστε σε επαφή και συνεννόηση για να κατέβει το γλυπτό στην Αθήνα και να συντηρηθεί. Από την πλευρά του το μουσείο έχει ήδη προχωρήσει τις διαδικασίες, από ότι μας έχουν πληροφορήσει, για να εντάξουν το κόστος της συντήρησης του στο budget του 2023. Υπάρχει καλή διάθεση από την πλευρά του μουσείου. Αναμένουμε να μας πουν τις εξελίξεις», τονίζει.
Δυο ακόμη έργα προς συντήρηση
Ο κ. Θεοδωρίδης κρατάει την αισιοδοξία του πως ακόμη δυο έργα του καλλιτέχνη σύντομα θα έχουν την απαραίτητη συντήρηση πριν προλάβουν να υποστούν μη αναστρέψιμες φθορές. Αρχικά, το ένα έργο είναι αυτό που υπάρχει στον προαύλιο χώρο του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. «Το έργο αυτό υπάρχει στον χώρο του ΑΠΘ από το 1966 και είναι αφιερωμένο στον Κύπριο φοιτητή της Γεωπονικής, Κυριάκο Μάτση. Τα τελευταία χρόνια έχει αλλάξει θέση. Πριν από μερικούς μήνες είχα επικοινωνία με τον τότε Πρύτανη, Νίκο Παπαϊωάννου και είχε δείξει καλή διάθεση για να επισκευαστεί το έργο. Δεν είναι εμφανείς οι ζημιές που έχει, αλλά στη βάση του έχει κάποια σπασίματα – σκισίματα και οπωσδήποτε θέλει κάποιες κολλήσεις και στηρίξεις για να μην διαλυθεί το έργο», υπογραμμίζει ο κ. Θεοδωρίδης.
Ένα ακόμη έργο που ο πρόεδρος του Ιδρύματος ευελπιστεί πως σύντομα θα προβούν οι απαραίτητες εργασίες είναι το γλυπτό «Τρεις Κύκλοι», που βρίσκεται μέσα στο συντριβάνι, μπροστά από τον Κήπο των Γλυπτών, στη Νέα Παραλία. Πριν λίγους μήνες, είχε γίνει μια επισκευή στο έργο, αλλά έσπασε ένας σωλήνας εξωτερικά, από την κάτω πλευρά, με αποτέλεσμα να μην πηγαίνει νερό στο έργο, όπως κανονικά θα έπρεπε, για να κινείται, γιατί είναι και αυτό υδροκινητικό, εξηγεί ο κ. Θεοδωρίδης. Εντούτοις, σημειώνει ότι, ο επιχειρηματίας Σταύρος Ανδρεάδης έχει αναλάβει να βοηθήσει στην αποκατάσταση του έργου. «Είμαστε σε επικοινωνία με τους ανθρώπους του κ. Ανδρεάδη. Μάλιστα, θα ανέβω στη Θεσσαλονίκη, μαζί με έναν τεχνίτη του Ζογγολόπουλου, μήπως μπορεί να επισκευαστεί επί τόπου», αναφέρει.
Κυπαρίσσια και επισκευές χωρίς άδεια
Μουτζούρες στο «Cor-Ten»
Χαρακιές στο έργο τέχνης
Σημάδια βανδαλισμού φέρει το έργο του καλλιτέχνη «Cor-Ten» στην βόρεια είσοδο της ΔΕΘ. Συνθήματα και χαρακιές, από αγνώστους, έχουν σημαδέψει το έργο, ενώ ο χώρος περιμετρικά του είναι απεριποίητος. «Το έργο έχει υποστεί μια επισκευή, χωρίς την άδεια όμως του Ιδρύματος Ζογγολόπουλου. Χρησιμοποίησαν άλλα μέταλλα και χρήζει και αυτό συντήρησης.
Το αστείο είναι ότι τον Δεκέμβριο που βρέθηκα στη Θεσσαλονίκη για την έκθεση διαπίστωσα ότι είχαν φυτέψει γύρω από το έργο κυπαρίσσια. Ζητήσαμε να βγουν. Ο λόγος είναι ότι το έργο είναι 17 μέτρα, τα κυπαρίσσια όμως όταν αναπτύσσονται παίρνουν ύψος 20 μέτρα. Οπότε, σε λίγα χρόνια, το έργο θα είχε κρυφτεί πίσω από τα κυπαρίσσια. Ευτυχώς όμως τα απομάκρυναν μετά από αίτημα μας», γνωστοποιεί ο κ. Θεοδωρίδης.
Οι ομπρέλες «υποφέρουν»
Όσον αφορά τις Ομπρέλες της Νέας Παραλίας και τις φθορές που εντοπίζονται στο γλυπτό αρμόδιος για την αποκατάσταση του είναι ο δήμος Θεσσαλονίκης. «Οι ομπρέλες ‘’υποφέρουν’’ και αυτό είναι θέμα του δήμου», τονίζει ο κ. Θεοδωρίδης. «Έχουμε στείλει, τέσσερις με πέντε, επικαιροποιημένες μελέτες και κοστολόγια από το 2019. Από τότε τους είχαμε επιστήσει την προσοχή ότι το έργο έχει φθορές, βλάβες και ενδεχομένως είναι επικίνδυνο. Μπορεί να πέσει καμιά ομπρέλα ή καμιά από τις βέργες και να τραυματίσει ή να σκοτώσει κάποιον άνθρωπο. Δεν έχει γίνει τίποτα όλα αυτά τα χρόνια. Δεν έχουμε ακούσει ούτε ένα ‘’θα’’. Η απάντηση ήταν ‘’εδώ ο κόσμος καίγεται και εμείς θα ασχολούμαστε με τις Ομπρέλες;’’», επισημαίνει.
Όπως διαπιστώνει ο ίδιος με την προηγούμενη διοίκηση του δήμου το Ίδρυμα είχε εξαιρετική επικοινωνία. «Επί Μπουτάρη μεταφέρθηκε το έργο στην θέση που είναι τώρα και έτσι έγινε τοπόσημο της Θεσσαλονίκης. Το έργο παρότι ήταν στην παραλία της Θεσσαλονίκης από το 1997 το γνώριζαν ελάχιστοι. Μόλις μεταφέρθηκε στο σημείο που είναι τώρα το έμαθε όλη η Θεσσαλονίκη και όλος ο κόσμος. Είναι το πιο φωτογραφημένο έργο μοντέρνας τέχνης σε δημόσιο χώρο αυτή τη στιγμή».
Συγκρίνοντας την αντιμετώπιση που έχει το έργο από τους υπεύθυνους του δήμου Θεσσαλονίκης με το αντίστοιχο που υπάρχει στην Αίγυπτο εντοπίζει μια εκ διαμέτρου αντίθετη οπτική. «Το ίδιο έργο υπάρχει στην Αίγυπτο. Οι άνθρωποι εκεί αγαπάνε πάρα πολύ το έργο και το προσέχουν. Μόλις σκουραίνει το μέταλλο αμέσως απευθύνονται σε εμάς και μας ρωτούν με ποιον τρόπο θα το καθαρίσουν. Συντηρούν το έργο όσο καλύτερα μπορείτε να φανταστείτε».
Από την άλλη, η διοίκηση του δήμου, όπως υποστηρίζει ο κ. Θεοδωρίδης, δεν δείχνει προθυμία να αποκαταστήσει τις φθορές του έργου, το οποίο, άλλωστε, ως γνωστόν έχει χρησιμοποιήσει ως…φόντο κατά την διάρκεια του προεκλογικού του αγώνα για τις αυτοδιοικητικές του 2019 ο νυν δήμαρχος της πόλης Κωνσταντίνος Ζέρβας. Μάλιστα, όπως γνωστοποιεί ο κ. Θεοδωρίδης «ο κ. Ζέρβας χρησιμοποίησε τις ‘’Ομπρέλες’’ χωρίς την άδεια του Ιδρύματος».
Η Karfitsa επικοινώνησε με τον αντιδήμαρχο τεχνικών έργων του δήμου Θεσσαλονίκης, Εφραίμ Κυριζίδη αναφορικά με την συντήρηση του έργου. Όπως τόνισε ο αντιδήμαρχος «προσπαθούμε να βρούμε μια λύση. Εδώ και 30 χρόνια δεν έχουν συντηρηθεί».
Μια επιθυμία που ναυάγησε
Ο Ζογγολόπουλος είναι βαθιά συνδεδεμένος με τη Θεσσαλονίκη. Παρότι αρκετά έργα του υπάρχουν σε δημόσιους χώρους και στην Αθήνα, τα έργα του στη Θεσσαλονίκη έχουν αγαπηθεί περισσότερο από κατοίκους και επισκέπτες, ενώ έχει καταφέρει να δώσει ένα καλλιτεχνικό εκτόπισμα στην πόλη βοηθώντας την στην εξωστρέφεια που χρειαζόταν.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ότι το έργο «Cor-ten» και το γλυπτό που βρίσκεται στο ΑΠΘ είναι τα πρώτα έργα μοντέρνας γλυπτικής που εγκαταστάθηκαν σε δημόσιο χώρο πανελλαδικά. Για αυτό τον λόγο, το Ίδρυμα του έχει το όνειρο να δημιουργηθεί ένα μουσείο αφιερωμένο σε εκείνον, που θα περιλαμβάνει έργα του καλλιτέχνη γλυπτά, ζωγραφικά και αρχιτεκτονικά. «Όταν είχαμε πει αυτή την επιθυμία μας στον κ. Ζέρβα, στην αρχή της τετραετίας του, έδειξε ενθουσιασμό, μας υπέδειξε δυο – τρία κτίρια. Είχαμε επιλέξει δυο στην περιοχή του λιμανιού. Το ένα είναι το υπολιμεναρχείο και ένα άλλο γυάλινο κτίριο μπροστά του. Ήταν ιδανικά γιατί έχουν χώρο για να μπουν και μεγάλα σε έκταση έργα του καλλιτέχνη. Στη συνέχεια όμως δεν έγινε τίποτα. Ας πούμε ότι … ‘’πάγωσε’’», αναφέρει ο κ. Θεοδωρίδης. Προσθέτει, δε, πως είχαν ζητήσει από τον δήμο να τους παραχωρηθεί και κάποιο γυάλινο περίπτερο, για να πωλούνται έργα του καλλιτέχνη και τα χρήματα να διατίθενται για την συντήρηση των έργων. «Ούτε αυτό έγινε…», λέει με λύπη ο κ. Θεοδωρίδης.
Μια ελπίδα για το μουσείο
Έπειτα από τις κλειστές πόρτες που βρήκε το Ίδρυμα και την απροθυμία από αρμόδιους της πόλης για την δημιουργία ενός χώρου αφιερωμένου στον Ζογγολόπουλο, ο κ. Θεοδωρίδης ευελπιστεί να βρεθεί μια διαφορετική λύση. «Μια ιδέα για να βρεθεί – επιτέλους – ένας χώρος που θα φιλοξενήσει έργα του μεγάλου Έλληνα καλλιτέχνη ίσως ήταν κάποιο από τα κτίρια του πρώην στρατοπέδου Παύλου Μελά, όπου θα γίνει το Μητροπολιτικό Πάρκο», λέει ο πρόεδρος του Ιδρύματος γνωστοποιώντας αυτή την ιδέα του.
