Σε μια εξέλιξη με ισχυρό γεωπολιτικό αποτύπωμα, οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν υπέγραψαν συμφωνία-πλαίσιο που σηματοδοτεί τον τερματισμό των εχθροπραξιών και ανοίγει τον δρόμο για μια νέα φάση στις διμερείς σχέσεις τους.
Η συμφωνία υπογράφηκε εξ αποστάσεως από τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ και τον πρόεδρο του Ιράν Μασούντ Πεζεσκιάν, έπειτα από εβδομάδες έντονων διπλωματικών επαφών και παρασκηνιακών διαπραγματεύσεων.
Ο Ντόναλντ Τραμπ επιβεβαίωσε προσωπικά την ολοκλήρωση της διαδικασίας, δηλώνοντας χαρακτηριστικά: «Μόλις το υπέγραψα», ενώ λίγο αργότερα ο Λευκός Οίκος δημοσιοποίησε βίντεο από τη στιγμή της υπογραφής. Αντίστοιχα, η ιρανική πλευρά επιβεβαίωσε την υπογραφή μέσω του προέδρου Πεζεσκιάν, με το κρατικό πρακτορείο IRNA να δημοσιεύει σχετικό φωτογραφικό υλικό.
Τι προβλέπει η συμφωνία
Στο επίκεντρο του νέου πλαισίου βρίσκεται η προσπάθεια αποκλιμάκωσης της έντασης και η σταδιακή εξομάλυνση των σχέσεων των δύο χωρών.
Η Τεχεράνη δεσμεύεται να προχωρήσει σε αραίωση των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου, ενώ η Ουάσινγκτον ανοίγει τον δρόμο για χαλάρωση των οικονομικών κυρώσεων που έχουν επιβαρύνει σημαντικά την ιρανική οικονομία τα τελευταία χρόνια.
Παράλληλα, οι Ηνωμένες Πολιτείες προχωρούν στην αναστολή περιορισμών που εμπόδιζαν τις εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου και πετροχημικών προϊόντων, προσφέροντας στην Τεχεράνη σημαντική οικονομική ανάσα.
Νέος κύκλος διαπραγματεύσεων για το πυρηνικό πρόγραμμα
Καθοριστικό μέρος της συμφωνίας αφορά το μέλλον του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος.
Οι δύο πλευρές συμφώνησαν να ξεκινήσουν νέο γύρο συνομιλιών διάρκειας 60 ημερών, κατά τον οποίο θα καθοριστεί ο μηχανισμός διαχείρισης και αραίωσης των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν.
Η διαδικασία προβλέπεται να πραγματοποιείται υπό την εποπτεία του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ), με στόχο τη διασφάλιση της διαφάνειας και της συμμόρφωσης της Τεχεράνης στις δεσμεύσεις της.
Επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στο ζήτημα των Στενών του Ορμούζ, ενός από τα σημαντικότερα ενεργειακά περάσματα στον κόσμο.
Βάσει της συμφωνίας, το Ιράν αναλαμβάνει την υποχρέωση να αποκαταστήσει πλήρως τη ναυσιπλοΐα στην περιοχή εντός των επόμενων 30 ημερών, επιτρέποντας την ομαλή διέλευση εμπορικών και ενεργειακών φορτίων.
Η εξέλιξη θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική για τις διεθνείς αγορές, καθώς η προηγούμενη κρίση είχε προκαλέσει σοβαρές ανησυχίες για την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια και τις τιμές του πετρελαίου.
Στο τραπέζι πακέτο 300 δισ. δολαρίων
Η συμφωνία περιλαμβάνει επίσης πρόβλεψη για ένα ευρύ σχέδιο οικονομικής ανάκαμψης του Ιράν.
Σύμφωνα με τις προβλέψεις, εφόσον οι διαπραγματεύσεις οδηγηθούν σε οριστική συμφωνία, θα ενεργοποιηθεί μηχανισμός που θα επιτρέψει την αξιοποίηση κεφαλαίων ύψους έως 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων για έργα ανάπτυξης, υποδομών και ανοικοδόμησης.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες αναμένεται να συνεργαστούν με περιφερειακούς συμμάχους και χώρες του Κόλπου για τη διευκόλυνση της διαδικασίας, χωρίς ωστόσο να προβλέπεται άμεση αμερικανική χρηματοδότηση.
Το πρώτο βήμα για μια νέα εποχή
Διπλωματικοί κύκλοι χαρακτηρίζουν την υπογραφή της συμφωνίας ως το σημαντικότερο βήμα αποκλιμάκωσης μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης εδώ και δεκαετίες.
Το επόμενο δίμηνο θεωρείται κρίσιμο, καθώς θα καθορίσει εάν οι δεσμεύσεις που περιλαμβάνονται στο κείμενο μπορούν να μετατραπούν σε μια οριστική συμφωνία, ικανή να επηρεάσει όχι μόνο τις σχέσεις ΗΠΑ – Ιράν, αλλά και το συνολικό γεωπολιτικό τοπίο της Μέσης Ανατολής.
Αναλυτικά το πλήρες προσχέδιο του εγγράφου
1. Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες, μαζί με τους συμμάχους τους στον τρέχοντα πόλεμο, δηλώνουν με την υπογραφή του παρόντος Μνημονίου Συναντίληψης τον άμεσο και οριστικό τερματισμό του πολέμου σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου, και αναλαμβάνουν την υποχρέωση να μην εξαπολύσουν καμία εχθρική ενέργεια ο ένας εναντίον του άλλου και να απέχουν από την απειλή ή τη χρήση βίας ο ένας εναντίον του άλλου. Η τελική συμφωνία θα επιβεβαιώνει τις διατάξεις του παρόντος Άρθρου και των υπόλοιπων Άρθρων.
2. Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες αναλαμβάνουν την υποχρέωση να σέβονται την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα η μία της άλλης και να απέχουν από κάθε παρέμβαση στις εσωτερικές υποθέσεις της άλλης.
3. Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες αναλαμβάνουν την υποχρέωση να διαπραγματευτούν και να καταλήξουν σε τελική συμφωνία εντός μέγιστης περιόδου 60 ημερών, η οποία μπορεί να παραταθεί με αμοιβαία συναίνεση.
4. Αμέσως μετά την υπογραφή του παρόντος Μνημονίου Συνεργασίας, οι Ηνωμένες Πολιτείες αίρουν τον ναυτικό αποκλεισμό και αποτρέπουν οποιαδήποτε παρέμβαση ή παρεμπόδιση κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν και αποκαθιστούν την κυκλοφορία εντός μέγιστης προθεσμίας 30 ημερών στην πλήρη της δυναμικότητα. Η κυκλοφορία των πλοίων θα είναι ανάλογη με τον προπολεμικό όγκο κυκλοφορίας εκ μέρους της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν. Οι Ηνωμένες Πολιτείες αναλαμβάνουν επίσης την υποχρέωση να αποσύρουν τις δυνάμεις τους από τις γύρω περιοχές εντός 30 ημερών από την τελική συμφωνία.
5. Με την υπογραφή του παρόντος Μνημονίου Συνεργασίας, η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν θα λάβει αμέσως μέτρα για να διασφαλίσει ότι η κίνηση εμπορικών πλοίων από τον Περσικό Κόλπο προς τη Θάλασσα του Ομάν και αντίστροφα θα επαναληφθεί εντός 30 ημερών στον προπολεμικό όγκο, λαμβάνοντας υπόψη την ανάγκη άρσης των τεχνικών εμποδίων και την εξουδετέρωση των ναρκών από το Ιράν.
6. Οι Ηνωμένες Πολιτείες αναλαμβάνουν, μαζί με τους περιφερειακούς εταίρους τους, να δημιουργήσουν ένα ολοκληρωμένο σχέδιο που θα συμφωνηθεί και από τα δύο μέρη για την αποκατάσταση και την οικονομική ανάπτυξη της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν, διασφαλίζοντας παράλληλα χρηματοδότηση ύψους τουλάχιστον 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Ο μηχανισμός εφαρμογής αυτού του σχεδίου, ως μέρος της τελικής συμφωνίας, θα διαμορφωθεί εντός 60 ημερών.
7. Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεσμεύονται να τερματίσουν, βάσει χρονοδιαγράμματος που θα συμφωνηθεί ως μέρος της τελικής συμφωνίας, όλα τα είδη κυρώσεων που αντιμετωπίζει επί του παρόντος η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν, συμπεριλαμβανομένων των ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών και του Διοικητικού Συμβουλίου του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ), και όλες τις μονομερείς κυρώσεις των ΗΠΑ, τόσο πρωτογενείς όσο και δευτερογενείς.
8. Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν επαναλαμβάνει ότι δεν θα παράγει ποτέ πυρηνικά όπλα. Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες συμφώνησαν ότι η τύχη του εμπλουτισμένου υλικού και η τύχη όλων των άλλων αμοιβαία συμφωνημένων ζητημάτων που σχετίζονται με την πυρηνική ενέργεια, συμπεριλαμβανομένων των πυρηνικών αναγκών του Ιράν, θα αντιμετωπιστούν επαρκώς σε μια τελική συμφωνία· η τελική συμφωνία θα επιβεβαιώσει τις διατάξεις του παρόντος άρθρου.
9. Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες συμφωνούν ότι, εν αναμονή μιας τελικής συμφωνίας, θα διατηρήσουν το status quo: Το Ιράν θα διατηρήσει το status quo στο πυρηνικό του πρόγραμμα και οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν θα επιβάλουν νέες κυρώσεις στο Ιράν ούτε θα ενισχύσουν τις δυνάμεις του στην περιοχή.
10. Οι Ηνωμένες Πολιτείες αναλαμβάνουν την υποχρέωση ότι αμέσως μετά την υπογραφή του παρόντος Μνημονίου Συνεργασίας και μέχρι την ημερομηνία άρσης των κυρώσεων, το Υπουργείο Οικονομικών των Ηνωμένων Πολιτειών θα εκδίδει εξαιρέσεις για τις εξαγωγές ιρανικού αργού πετρελαίου, πετροχημικών προϊόντων και παραγώγων τους, καθώς και όλων των συναφών υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένων των τραπεζικών εργασιών, των ασφαλειών, των μεταφορών και των συναφών.
11. Οι Ηνωμένες Πολιτείες αναλαμβάνουν την υποχρέωση ότι, υπό το πρίσμα της προόδου των διαπραγματεύσεων για την επίτευξη τελικής συμφωνίας, τα δεσμευμένα ή περιορισμένα κεφάλαια και περιουσιακά στοιχεία της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν θα αποδεσμευτούν και θα καταστούν πλήρως διαθέσιμα. Αυτά τα κεφάλαια, είτε τηρούνται στον κύριο λογαριασμό είτε μεταφέρονται, θα χρησιμοποιηθούν για οποιαδήποτε πληρωμή τελικού δικαιούχου που καθορίζεται από την Κεντρική Τράπεζα της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν και θα είναι πλήρως διαθέσιμα για χρήση. Οι Ηνωμένες Πολιτείες αναλαμβάνουν την υποχρέωση να εκδίδουν όλες τις απαραίτητες άδειες και άδειες σε αυτή τη βάση.
12. Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες συμφωνούν ότι θα συσταθεί μηχανισμός εφαρμογής για την επίβλεψη της επιτυχούς εφαρμογής και της μελλοντικής δέσμευσης σε σχέση με την Τελική Συμφωνία.
13. Μετά την υπογραφή του παρόντος Μνημονίου Συνεργασίας και μετά την παραλαβή διαβεβαιώσεων σχετικά με την έναρξη εφαρμογής των Άρθρων 4, 5, 10 και 11 του παρόντος Μνημονίου Συνεργασίας και τη συνέχιση της εφαρμογής αυτών των βημάτων, η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες θα ξεκινήσουν διαπραγματεύσεις για μια Τελική Συμφωνία αποκλειστικά όσον αφορά τα υπόλοιπα Άρθρα.
14. Η τελική συμφωνία θα εγκριθεί μέσω δεσμευτικής απόφασης του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.
