Η Θεσσαλονίκη ζητά τιμές μητρόπολης, αλλά συνεχίζει να
προσφέρει μισθούς, ευκαιρίες και αντοχές επαρχιακής οικονομίας
ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΔΡΑΓΩΓΙΑ
Συνήθως οι πόλεις που μεγαλώνουν μετά ακριβαίνουν. Άλλες πάλι απλώς ακριβαίνουν, λες και η ανατίμηση είναι από μόνη της μορφή προόδου. Η Θεσσαλονίκη δείχνει να έχει ερωτευτεί αυτή τη δεύτερη εκδοχή του εαυτού της: μια πόλη που κοστολογείται σαν ευρωπαϊκή μητρόπολη, αλλά συχνά λειτουργεί σαν επαρχιακή συγγένεια που σε καλεί για καφέ και μετά σου ζητά να πληρώσεις και το ρεύμα.
Τα ενοίκια τραβούν την ανηφόρα με αυτοπεποίθηση που θα ζήλευε και χρηματιστής σε καλή μέρα. Η στέγη έχει πάψει προ πολλού να είναι απλώς ένα πρακτικό ζήτημα και έχει μετατραπεί σε άσκηση ψυχραιμίας, λογιστικής και οικογενειακής ανοχής. Ο νέος που θέλει να φύγει από το πατρικό αντί διαμερίσματος, αναζητά χορηγό. Και η μεσαία τάξη, αυτό το ζώο που κάποτε κυκλοφορούσε ελεύθερο στην πόλη, κοιτάζει αγγελίες όπως κοιτάζει κανείς μενού σε ακριβό εστιατόριο: ξέρει πως δεν θα παραγγείλει, αλλά θέλει να δει μέχρι πού έφτασε το θράσος.
Την ίδια ώρα, στο εμπορικό κέντρο, η Τσιμισκή παριστάνει τη λεωφόρο της ευημερίας με έναν τρόπο σχεδόν σουρεαλιστικό. Ενοίκια στα σύννεφα, λουκέτα στο ισόγειο, ξενοίκιαστα μαγαζιά και μια επίμονη αίσθηση ότι το λιανεμπόριο στην πόλη επιτρέπεται πλέον μόνο σε όποιον διαθέτει πολυεθνική πλάτη, τρεις νομικούς συμβούλους και νεφρό εφεδρικό. Ο ανεξάρτητος έμπορος μοιάζει να αντιμετωπίζεται σαν ρομαντικό απολίθωμα: χαριτωμένος για να τον θυμόμαστε, ακατάλληλος για να επιβιώσει.
Η πόλη δεν ακριβαίνει επειδή προσφέρει περισσότερα, ούτε επειδή έγινε ξαφνικά κόμβος ευκαιριών, παραγωγής, υψηλών αποδοχών και σοβαρής αστικής οργάνωσης. Ακριβαίνει επειδή έμαθε να πουλά προσδοκία. Χρεώνει μέλλον σε δόσεις, χωρίς να είναι βέβαιο ότι θα το παραδώσει ποτέ.
Αυτό είναι το μεγάλο ταλέντο της Θεσσαλονίκης: σου ζητά να ζήσεις σαν να βρίσκεσαι σε αναβαθμισμένη μητρόπολη, ενώ γύρω σου εξακολουθούν να επιβιώνουν μισθοί που ντρέπονται να συστηθούν, δουλειές που σε κοιτούν σαν να σου κάνουν χάρη και υποδομές που συχνά πανηγυρίζονται λες και ανακαλύψαμε τον τροχό ξανά, αυτή τη φορά με κορδέλα εγκαινίων. Η πόλη έχει αποκτήσει την κακή συνήθεια να μπερδεύει την τιμή με την αξία. Και αυτό, ως γνωστόν, είναι το πρώτο σύμπτωμα κάθε κακογυαλισμένης παρακμής.
Διότι δεν είναι καθόλου μικρό πράγμα μια πόλη να διώχνει αθόρυβα τους ανθρώπους της. Τον νέο που δεν μπορεί να μείνει. Τον μικρό επαγγελματία που δεν μπορεί να σταθεί. Τον εργαζόμενο που κάνει όλο και ακριβότερη ζωή με όλο και φθηνότερη προοπτική. Αυτό προφανώς, δεν λέγεται ανάπτυξη. Λέγεται εκτόπιση με ευγενικούς τρόπους. Λέγεται “σε εκτιμούμε πολύ, αλλά όχι αρκετά ώστε να χωράς”.
Κι όμως, η Θεσσαλονίκη παραμένει ερωτεύσιμη. Εκεί είναι όλη η κατάρα της. Είναι αρκετά γοητευτική ώστε να σε κρατά δεμένο και αρκετά ανοργάνωτη ώστε να σου δοκιμάζει καθημερινά το νευρικό σύστημα. Σε κάνει να τη συγχωρείς εκεί ακριβώς που θα έπρεπε να την εγκαλείς. Και κάπως έτσι περνάει ο καιρός, ακριβαίνει η ζωή, στενεύει ο χώρος, και η πόλη συνεχίζει να παριστάνει ότι μεγαλώνει, ενώ στην πραγματικότητα απλώς ακριβοπληρώνει τη στασιμότητά της.
Γιατί μια πόλη μεγαλώνει όταν χωρά τους ανθρώπους που αξίζουν να μείνουν μέσα της, δεν μεγαλώνει όταν ακριβαίνουν τα τετραγωνικά της. Κι αν συνεχίσει έτσι, η Θεσσαλονίκη θα πετύχει κάτι πραγματικά αξιοθαύμαστο: θα γίνει υπερβολικά ακριβή για να ζεις και υπερβολικά μικρή για να δικαιολογείται.
