Ένα δίκτυο κοιτασμάτων και αγωγών φυσικού αερίου, που αναπτύχθηκε με κόστος εκατοντάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων, έχει ουσιαστικά πάει «στα σκουπίδια» μετά την εισβολή της Ρωσίας του Βλαντίμιρ Πούτιν στην Ουκρανία. Όπως σημειώνει σε άρθρο του το πρακτορείο Bloomberg, η Ρωσία πέρασε σχεδόν 50 χρόνια χτίζοντας την ενεργειακή της αγορά στην Ευρώπη. Τώρα λοιπόν ο πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν την κατέστρεψε μέσα σε λιγότερο από 50 εβδομάδες.
Ενώ η Ρωσία έχει βρει εναλλακτικές αγορές για το αργό πετρέλαιο, κυρίως στην Ινδία, η αλλαγή της πώλησης διυλισμένων προϊόντων και -ίσως ακόμη περισσότερο- του φυσικού αερίου θα διαρκέσει χρόνια και θα έχει τεράστιο κόστος. Και αυτό αν και εφόσον είναι ακόμη δυνατό να δημιουργηθούν αγορές, καθώς ο κόσμος απομακρύνεται από τα ορυκτά καύσιμα.
Οι Ευρωπαίοι πελάτες
Όταν τα στρατεύματα της Μόσχας εισέβαλαν στην Ουκρανία στις 24 Φεβρουαρίου, οι Ευρωπαίοι πελάτες ενέργειας τρομοκρατήθηκαν. Μια αγορά που απορροφούσε σχεδόν 2,5 εκατομμύρια βαρέλια αργού τη μέρα, άλλο ένα εκατομμύριο βαρέλια διυλισμένων προϊόντων και 155 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικού αερίου ετησίως έχει σχεδόν εξαφανιστεί. Οι ροές αργού από τη Ρωσία σε μέρη της Ευρώπης άρχισαν να μειώνονται αμέσως μετά τη διέλευση των στρατευμάτων του Πούτιν από τα σύνορα. Μέχρι τις 5 Δεκεμβρίου, όταν τέθηκε σε ισχύ η απαγόρευση της ΕΕ για τις θαλάσσιες εισαγωγές ρωσικού αργού, οι ποσότητες είχαν ήδη μειωθεί σταδιακά, με τη Βουλγαρία, η οποία εξασφάλισε μια προσωρινή εξαίρεση, τη μόνη εναπομείνασα αγορά. Η ροή των διυλισμένων προϊόντων ακολουθεί την ίδια τροχιά μέχρι να εφαρμοστούν παρόμοιες κυρώσεις που θα τεθούν σε ισχύ στις 5 Φεβρουαρίου.
Χάθηκε μια αγορά
Η ευρωπαϊκή αγορά για το φυσικό αέριο της Ρωσίας έχει επίσης χαθεί. Ένα τεράστιο δίκτυο κοιτασμάτων και αγωγών φυσικού αερίου, που αναπτύχθηκε με κόστος εκατοντάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων από τότε που το αέριο πέρασε για πρώτη φορά τα ρωσικά σύνορα στην Αυστρία το 1968, βρίσκεται πλέον «στα σκουπίδια».
Το 2017 υπολογίστηκε ότι 100 δισ. δολάρια είχαν ήδη επενδυθεί στην ανάπτυξη αποθεμάτων φυσικού αερίου στη χερσόνησο Γιαμάλ της Ρωσίας, τα περισσότερα από τα οποία ήταν συνδεδεμένα με την Ευρώπη μέσω αγωγών, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που διέρχονταν κάτω από τη Βαλτική Θάλασσα και συνδέουν τη Ρωσία με τη Γερμανία. Αυτός ο αριθμός αναμενόταν να διπλασιαστεί μέχρι το 2025, ωστόσο μεγάλο μέρος αυτής της επένδυσης φαίνεται πλέον περιττό. Ενώ η Ρωσία μπορεί να είναι σε θέση να διασώσει κάποιο είδος ενεργειακής σχέσης με την Ευρώπη μετά το τέλος του πολέμου, κάτι που αναπόφευκτα θα το κάνει, είναι απίθανο οι χώρες της ΕΕ να επιτρέψουν ή να πρέπει ποτέ να εξαρτηθούν από το ρωσικό αέριο, όπως συνέβαινε έναν χρόνο πριν.
Βασικός αγοραστής η Ινδία
Οι εταιρείες πετρελαίου της Ρωσίας κατάφεραν να εκτρέψουν τις παραδόσεις αργού που απέφευγαν οι παραδοσιακοί Ευρωπαίοι αγοραστές, σε μεγάλο βαθμό χάρη στη «δίψα» των ινδικών διυλιστηρίων για φθηνή πρώτη ύλη. Ωστόσο, η εκτροπή είχε τεράστιο κόστος για τη Ρωσία και τη βιομηχανία πετρελαίου της. Για να διεισδύσουν στην ινδική αγορά απαιτήθηκαν μεγάλες εκπτώσεις, οι οποίες φαίνεται να έφτασαν τα 35 δολάρια το βαρέλι, που ισοδυναμεί με μείωση της τιμής κατά 40%.
Μέχρι το τέλος του περασμένου έτους τα ρωσικά βαρέλια αντιπροσώπευαν περίπου το ένα τέταρτο των εισαγωγών αργού της Ινδίας, εκτοπίζοντας φορτία από τους παραδοσιακούς προμηθευτές της Μέσης Ανατολής της υποηπείρου – Σαουδική Αραβία, Ιράκ, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και Κουβέιτ. Όμως, το πετρέλαιο, είτε ακατέργαστο είτε σε μορφή προϊόντων διύλισης, έχει ένα μεγάλο πλεονέκτημα έναντι του φυσικού αερίου: μπορεί να μεταφερθεί εύκολα και φθηνά διά θαλάσσης.
Για το μεγαλύτερο μέρος των τελευταίων 55 ετών η Ρωσία κοιτούσε προς τα δυτικά για τους αγοραστές φυσικού αερίου. Τεράστιοι αγωγοί, μήκους χιλιάδων χιλιομέτρων, συνέδεαν κοιτάσματα φυσικού αερίου, πρώτα στη Σιβηρία και πιο πρόσφατα στη χερσόνησο Γιαμάλ, με αγοραστές στην Ευρώπη. Ο πόλεμος του Πούτιν στην Ουκρανία έχει κοστίσει στη Ρωσία την ενεργειακή της αγορά στην Ευρώπη, η οποία δεν θα αντικατασταθεί εύκολα. Οποιαδήποτε προσέγγιση και αν επιδιώξουν τελικά η Μόσχα και η Ευρώπη, οι Ρώσοι θα βαρύνονται από το κόστος του πολέμου για τις επόμενες γενιές.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΤΗΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ POLITICAL
