Ένα μεγάλο σχέδιο για την ενοποίηση των αρχαιολογικών χώρων και των μνημείων της Θεσσαλονίκης περνά στο επόμενο στάδιο, με τη δημόσια διαβούλευση να ξεκινά στις 15 Σεπτεμβρίου και τη δημοπράτηση του έργου να τοποθετείται χρονικά περίπου σε έναν χρόνο.
Η πρώτη φάση του Ανοιχτού Αρχιτεκτονικού Διαγωνισμού Ιδεών, ο οποίος προκηρύχθηκε τον Δεκέμβριο του 2025, ολοκληρώθηκε και τα αποτελέσματα παρουσιάστηκαν στην 90ή Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης, παρουσία της υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη και του δημάρχου Θεσσαλονίκης Στέλιου Αγγελούδη.
Στον διαγωνισμό συμμετείχαν 15 ομάδες, στις οποίες συμμετείχαν συνολικά 297 επιστήμονες, μεταξύ των οποίων και 19 φοιτητές αρχιτεκτονικής.
Από τα μεμονωμένα μνημεία σε ένα ενιαίο ιστορικό τοπίο
Κεντρική ιδέα του σχεδιασμού είναι να πάψει η Θεσσαλονίκη να αντιμετωπίζει τα σημαντικά μνημεία της ως μεμονωμένα σημεία στον χάρτη και να δημιουργηθεί ένα ενιαίο δίκτυο που θα τα συνδέει μεταξύ τους αλλά και με τον σύγχρονο δημόσιο χώρο.
Η περιοχή της ενοποίησης εκτείνεται από την οδό Αγγελάκη έως τη λεωφόρο Νίκης και από την οδό 26ης Οκτωβρίου έως την Ολυμπιάδος, περιλαμβάνοντας ένα μεγάλο τμήμα του ιστορικού κέντρου.
Στο δίκτυο εντάσσονται, μεταξύ άλλων, η Ρωμαϊκή Αγορά, η Αρχαία Αγορά, ο Άγιος Δημήτριος, η Ροτόντα, το Ανάκτορο του Γαλερίου, το Μπέη Χαμάμ, το Αλατζά Ιμαρέτ, το Γιαχουντί Χαμάμ, η Συναγωγή των Μοναστηριωτών, ο Λευκός Πύργος και το Ισλαχανέ.
Σημαντικό μέρος του σχεδιασμού αποτελούν επίσης οι σταθμοί του Μετρό στη Βενιζέλου και την Αγίας Σοφίας, καθώς και οι ήδη υλοποιημένες ή υπό σχεδιασμό παρεμβάσεις στον δημόσιο χώρο.
«Αρμοί» ανάμεσα στις διαφορετικές εποχές
Το πρώτο βραβείο του διαγωνισμού απονεμήθηκε ομόφωνα στην πρόταση του αρχιτεκτονικού γραφείου «Apostolopoulos Tasoulis».
Η φιλοσοφία της πρότασης στηρίζεται στην ιδέα ότι οι διαφορετικές ιστορικές περίοδοι της Θεσσαλονίκης μπορούν να συνδεθούν μέσα από ένα σύστημα δημόσιων χώρων και διαδρομών. Ρωμαϊκά, βυζαντινά, οθωμανικά, εβραϊκά και νεότερα μνημεία αντιμετωπίζονται ως τμήματα μιας ενιαίας ιστορικής διαδρομής.
Προβλέπονται, μεταξύ άλλων, πολιτιστικές και θεματικές διαδρομές, όπως η διαδρομή του νερού και η πράσινη διαδρομή των τειχών, με στόχο τα μνημεία να γίνουν περισσότερο ορατά και προσβάσιμα και να ενταχθούν περισσότερο στην καθημερινότητα κατοίκων και επισκεπτών.
Το σχέδιο δεν προβλέπει μια ενιαία παρέμβαση που θα υλοποιηθεί μονομιάς. Αντίθετα, επιχειρεί να λειτουργήσει ως ένα συνολικό πλαίσιο μέσα στο οποίο μπορούν να συνδεθούν υφιστάμενα έργα με νέες παρεμβάσεις και να προχωρούν σταδιακά, ανάλογα με τις δυνατότητες και τις ανάγκες της πόλης.
Από τη διαβούλευση στην υλοποίηση
Το επόμενο βήμα είναι η δημόσια διαβούλευση, η οποία θα διαρκέσει έναν μήνα, από τις 15 Σεπτεμβρίου. Στη συνέχεια αναμένεται να ξεκινήσουν οι διαδικασίες για τους επιμέρους διαγωνισμούς και τα έργα που θα απαιτηθούν για την υλοποίηση του σχεδιασμού.
Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη σημείωσε ότι περίπου 45 εκατ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης έχουν ήδη διατεθεί για την ανάδειξη του ιστορικού κέντρου, με παρεμβάσεις σε βυζαντινά και οθωμανικά μνημεία, στη Ρωμαϊκή Αγορά και στα αρχαιολογικά ευρήματα του Μετρό.
Το επόμενο στοίχημα είναι πλέον να συνδεθούν αυτές οι παρεμβάσεις μεταξύ τους και με τον δημόσιο χώρο.
Ο δήμαρχος Θεσσαλονίκης Στέλιος Αγγελούδης εξέφρασε την εκτίμηση ότι περίπου τέτοια εποχή του 2027 θα μπορεί να συζητείται η δημοπράτηση του έργου, χαρακτηρίζοντας ιδιαίτερα σύντομο για τα ελληνικά δεδομένα τον χρόνο ολοκλήρωσης της πρώτης φάσης του αρχιτεκτονικού διαγωνισμού.
Στόχος του υπουργείου Πολιτισμού είναι ο συνολικός σχεδιασμός να έχει ολοκληρωθεί έως το 2030, δημιουργώντας ένα ενιαίο δίκτυο πολιτιστικής κληρονομιάς και δημόσιων χώρων στην καρδιά της Θεσσαλονίκης.
