Η αύξηση των περιστατικών αυτοτραυματισμού σε εφήβους και νέους στην Ελλάδα προκαλεί έντονη ανησυχία, με τα στοιχεία να δείχνουν ότι το 17,6% των νέων έχουν προχωρήσει σε κάποια μορφή αυτοτραυματισμού.
Οι ειδικοί επισημαίνουν πως πίσω από το φαινόμενο κρύβονται σοβαρές ψυχικές δυσκολίες, αναδεικνύοντας την ανάγκη για έγκαιρη στήριξη και παρέμβαση.
Ο αυτοτραυματισμός αποτελεί ένα σύνθετο κοινωνικό και ψυχικό ζήτημα, το οποίο δεν συνδέεται απαραίτητα με απόπειρες αυτοκτονίας, αποτελεί όμως συχνά μια μορφή επικοινωνίας ψυχικού πόνου και έκκληση για βοήθεια.
Ως αυτοτραυματισμός νοείται η πρόκληση άμεσης βλάβης ή τραυματισμού στην επιφάνεια του σώματος, σε στιγμές που το άτομο βιώνει ψυχική δυσφορία, αίσθημα κενού, θυμό και άλλα δυσάρεστα συναισθήματα, τα οποία δεν είναι σε θέση να αντέξει και να αντιμετωπίσει με κατάλληλους τρόπους.
Ανησυχία προκαλούν τα νεότερα στοιχεία των ποσοστών αυτοτραυματισμού στους νέους, με τα περιστατικά να καταγράφονται συχνότερα στα κορίτσια και ξεκινούν ήδη από την πρώιμη εφηβεία.
Θεσμικό Πλαίσιο
Η Εθνική Δράση Προαγωγής Υγείας Παιδιού και Οικογένειας είναι πρωτοβουλία του Υπουργείου Υγείας σε συνεργασία με τη UNICEF Ελλάδας. Χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας «Ελλάδα 2.0» της Ευρωπαϊκής Ένωσης (NextGenerationEU) και υλοποιείται με επιστημονική καθοδήγηση ακαδημαϊκών φορέων — μεταξύ των οποίων το ΕΚΠΑ— καθώς και επαγγελματιών υγείας.
Η Δράση οργανώνεται γύρω από τέσσερις πυλώνες-προγράμματα, καθένα από τα οποία φέρει τη δική του ταυτότητα στο πλαίσιο της ενιαίας ομπρέλας «ΡΙΣΠΕΚΤ».
Το Πρόγραμμα Αντιμετώπισης του Αυτοτραυματισμού στους Νέους, υλοποιείται από το Υπουργείο Υγείας σε συνεργασία με τη UNICEF, στο πλαίσιο του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας Ελλάδα 2.0, με χρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση – NextGenerationEU.
Πρόγραμμα Αντιμετώπισης Αυτοτραυματισμού στους Νέους («ΡΙΣΠΕΚΤ στη Ζωή σου»)
Ως αυτοτραυματισμός νοείται η πρόκληση σωματικής βλάβης ή πόνου στον εαυτό, σε στιγμές ψυχικής δυσφορίας, αισθήματος κενού, θυμού και άλλων δυσάρεστων συναισθημάτων που το άτομο αδυνατεί να αντέξει ή να αντιμετωπίσει με κατάλληλους τρόπους. Ο αυτοτραυματισμός δεν συνδέεται απαραίτητα με απόπειρες αυτοκτονίας, αλλά αποτελεί συχνά μορφή επικοινωνίας ψυχικού πόνου και έκκλησης για βοήθεια.
Επιδημιολογικά δεδομένα (MARC, Δημοσκοπική Έρευνα 2025):
Τα στοιχεία αποτυπώνουν ένα φαινόμενο με σημαντική έκταση και πολύπλευρες επιπτώσεις στην καθημερινότητα των νέων:
· 17,6% των νέων 17–24 ετών αναφέρει ότι αυτοτραυματίζεται ή έχει αυτοτραυματιστεί
· 20,3% των κοριτσιών αυτοτραυματίζονται — τα κορίτσια εμφανίζονται σημαντικά πιο ευάλωτα
· 55,5% των περιστατικών ξεκινούν πριν από την ηλικία των 16 ετών, αναδεικνύοντας την πρώιμη εφηβεία ως κρίσιμο παράθυρο παρέμβασης
· 67,2% των νέων που αυτοτραυματίζονται παρουσιάζουν αρνητική αυτοεικόνα – η συναισθηματική απορρύθμιση και η αρνητική αυτοαντίληψη αποτελούν τον πυρήνα του φαινομένου
· 62,7% δυσκολεύονται να εκφραστούν συναισθηματικά, γεγονός που αυξάνει την ευαλωτότητά τους
· 72,2% αναφέρουν ότι ο αυτοτραυματισμός επηρεάζει την αυτοεκτίμηση, τις σχέσεις και την καθημερινή τους λειτουργικότητα
· 68,4% αποκαλύπτουν τα περιστατικά κυρίως στο φιλικό περιβάλλον — όχι στους γονείς ή σε επαγγελματίες
· Μόνο 1 στους 5 γονείς γνωρίζει ότι το παιδί του αυτοτραυματίζεται και έχει συζητήσει μαζί του για αυτό
Τα δεδομένα αυτά αναδεικνύουν ένα διπλό κενό: αφενός η αποκάλυψη γίνεται κατά κύριο λόγο στο φιλικό και όχι στο οικογενειακό ή επαγγελματικό πλαίσιο, αφετέρου η πλειονότητα των γονέων παραμένει αγνοούσα. Η έλλειψη ενημέρωσης σε συνδυασμό με τις περιορισμένες εξειδικευμένες υπηρεσίες οδηγούσε μέχρι τώρα πολλούς νέους και τις οικογένειές τους να μένουν χωρίς επαρκή στήριξη.
Στόχοι και δομή παρέμβασης:
Το πρόγραμμα στοχεύει στην προαγωγή ψυχικής υγείας και ευημερίας των νέων, στην επιστημονικά τεκμηριωμένη θεραπευτική παρέμβαση, στην κατάρτιση επαγγελματιών υγείας και ψυχικής υγείας, στην αποστιγματοποίηση του φαινομένου μέσω
ευρύτερων δράσεων ευαισθητοποίησης — συμπεριλαμβανομένης της τέχνης — και στην αξιοποίηση ψηφιακών εργαλείων για την παροχή τηλε-ψυχιατρικής υποστήριξης σε απομακρυσμένες περιοχές.
Πρότυπο Κοινοτικό Κέντρο για την Ψυχική Υγεία Νέων:
Στο επίκεντρο της λειτουργικής δομής του προγράμματος βρίσκεται το Πρότυπο Κοινοτικό Κέντρο για την Ψυχική Υγεία των Νέων (17–24 ετών), που λειτουργεί στην Αθήνα και παρέχει δωρεάν, ολοκληρωμένες υπηρεσίες πρόληψης, διάγνωσης, υποστήριξης και θεραπείας. Οι υπηρεσίες περιλαμβάνουν ατομική και ομαδική ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία, ψυχοεκπαιδευτική και ψυχοθεραπευτική παρέμβαση στην οικογένεια, ομάδες στήριξης γονέων, θεραπείες μέσω τέχνης, καθώς και υποστήριξη μέσω τηλε-διάσκεψης για νέους εκτός Αττικής. Το Κέντρο διαθέτει επίσης σύγχρονο πληροφοριακό σύστημα παρακολούθησης περιστατικών και διασύνδεσης με άλλες δημόσιες δομές ψυχικής υγείας, ενώ υλοποιεί εκπαιδεύσεις επαγγελματιών μέσω e-learning για την ενίσχυση της ικανότητας έγκαιρης αναγνώρισης και παραπομπής.
Για περισσότερες πληροφορίες επισκεφθείτε το https://paidikaipsihikiigeia.gov.gr/
Το Πρότυπο Κέντρο για την Ψυχική Υγεία των Νέων (Δαμάρεως 68, Παγκράτι, 116 33) λειτουργεί 09.00 με 21.00, Δευτέρα έως Παρασκευή και διαθέτει τηλεφωνική γραμμή επικοινωνίας στο 2107462290 και 2107462281, καθώς και ηλεκτρονική διεύθυνση kaan@eginitio.uoa.gr
