Ένα από τα σημαντικότερα κείμενα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, «Το αμάρτημα της μητρός μου» μεταφέρεται στη σκηνή του ΠΟΛΥΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΔΗΜΟΥ ΚΑΛΑΜΑΡΙΑΣ για δύο παραστάσεις.
Η ιστορία ακολουθεί τον Γιωργή, ο οποίος μεγαλώνει υπό τη σκιά της ασθένειας και του θανάτου της αδελφής του, Αννιώς. Η μητέρα του, ανήμπορη να αποδεχθεί την απώλεια, υιοθετεί δύο κορίτσια, παραμελώντας τα τρία βιολογικά της παιδιά. Τα αγόρια, μεγαλώνοντας, αδυνατούν να κατανοήσουν τη στάση της. Όταν ο Γιωργής επιστρέφει από τις σπουδές του στη Γερμανία, συγκρούεται με τη μητέρα του για την παρουσία της δεύτερης υιοθετημένης κόρης. Τότε, εκείνη αποφασίζει να του αποκαλύψει το τραγικό μυστικό που κρύβει.
Μιλώντας στην «Κ», ο σκηνοθέτης και ηθοποιός Κωνσταντίνος Γιαννακόπουλος αποκαλύπτει τον βαθύ ψυχογραφικό χαρακτήρα του διηγήματος και τις προκλήεις της μεταφοράς ενός τόσο έντονου έργου στη σκηνή.
Τι σας ώθησε να επιλέξετε το διήγημα «Το αμάρτημα της μητρός μου» για θεατρική μεταφορά και ποια στοιχεία του έργου σας γοητεύουν περισσότερο;
Καταρχάς πρέπει να πω, ότι η πρώτη μου επαφή με το κείμενο αυτό, δεν έγινε πέρυσι, αλλά πριν από δέκα χρόνια όταν κλήθηκα να παίξω τον Βιζυηνό στο συγκεκριμένο διήγημα, σε σκηνοθεσία τότε του αγαπημένου Δήμου Αβδελιώδη.
Έγινε δουλειά σε βάθος, ζήσαμε πολύ όμορφες στιγμές και η παράσταση πήγε για δύο χρόνια.
Όμως παρόλο που τελείωσε, εγώ ποτέ δεν ξέχασα το κείμενο. Μέσα στη διάρκεια των χρόνων που ακολούθησε έλεγα αποσπάσματα του, έτσι χωρίς λόγο, μόνος στο γραφείο μου και το απολάμβανα μπορώ να σας πω, όπως όταν τραγουδά ξανά και ξανά κανείς, ένα αγαπημένο του τραγούδι.
Καθώς περνούσαν τα χρόνια και ωρίμαζα κι εγώ σαν ηθοποιός, έλεγα μεν το ίδιο κείμενο αλλά ανακάλυπτα διαρκώς καινούργια πράγματα. Λέξεις που δεν είχα αντιληφθεί τη σημασία τους τότε. Γιατί ως γνωστόν στο θέατρο η αλλαγή ματιάς σε μία λέξη, μπορεί να γυρίσει τον κόσμο του έργου ανάποδα. Αυτό λοιπόν με βασάνιζε κάθε φορά που έλεγα το κείμενο. Έλεγα στον εαυτό μου -« πω πω τι ωραίο αυτό το σημείο, αν το έκανες τώρα θα το έλεγες με διαφορετικό τρόπο».
Ώσπου αυτό το πράγμα γιγαντώθηκε μέσα μου και μόλις βρήκα λίγο κενό χρόνο, είπα «τώρα είναι η ώρα».
Βρήκα λοιπόν τους καταλληλότερους συνεργάτες, έκανα δυόμιση μήνες πρόβα, σ ένα κείμενο που ήδη ήξερα και το αποτέλεσμα κρίνεται εδώ και δύο χρόνια από τους θεατές οι οποίοι αγκάλιασαν αυτή τη δουλειά με θρησκευτική θα έλεγα προσήλωση. Το οποίο ειλικρινά δεν θεωρώ καθόλου αυτονόητο. Είναι όμως ένα πολύ χαρούμενο μήνυμα για μένα. Ενισχυτικό της πίστης και της αγάπης που έχω για αυτό το σπουδαίο κείμενο και τον συγγραφέα του.
Μιλάμε για έναν από τους πλέον μορφωμένους ανθρώπους του καιρού του, και όχι μόνο. Ένα κείμενο, πλήρες εικόνων και νοημάτων, το οποίο εισάγει για πρώτη φορά στην ελληνική διηγηματογραφία, τον κόσμο της ψυχής. Και του εσωτερικού προβληματισμού.
Μία αληθινή ιστορία που βίωσε ο ίδιος ο συγγραφέας και η οποία ξεκινά όταν εκείνος ήταν επτά χρονών, ένα παιδικό τραύμα που θα προέλθει από την ίδια τη μητέρα του και για χρόνια δεν θα τον αφήσει να ησυχάσει. Ένα καλά κρυμμένο μυστικό, που θα μάθει αρκετά χρόνια αργότερα, θα τον κάνει να συγχωρέσει, να ανυψωθεί, και να πλημμυρίσει ξανά με φως τη σκοτεινιασμένη του καρδιά.
Αυτά δεν είναι παρά τα ελάχιστα που μπορεί να πει κανείς για αυτό το σπουδαίο κείμενο.
Πώς να μην ασχοληθεί λοιπόν κανείς με τέτοια κείμενα;
Στην παράσταση έχετε διπλό ρόλο, τόσο ως σκηνοθέτης όσο και ως ηθοποιός. Πώς ήταν αυτή η εμπειρία και ποιες προκλήσεις αντιμετωπίσατε;
Αν δεν είχα αυτή την προηγούμενη εμπειρία των δέκα ετών με το κείμενο, δεν ξέρω αν θα τολμούσα αυτόν τον διπλό ρόλο.
Είναι πολύ σπάνιο για μας τους ηθοποιούς ξέρετε να να μεστώσει ένα κείμενο μέσα μας για τόσο μεγάλο διάστημα. Ο χρόνος φωτίζει πια πτυχές που στο παρελθόν βρίσκονταν σε σκιώδης περιοχές. Είναι φυσικό λοιπόν κάθε φορά να μην ξεκινάει κανείς από την ίδια αφετηρία. Να κατακτά πια εκείνα τα πολύτιμα “παράσημα” του χρόνου και της εμπειρίας που προσδίδει αυτός στις τέχνες σαν την δική μας. Να γίνεται κάθε χρόνο λίγο πιο σοφός.
Μέχρι πρότινος έλεγα πως δεν πρόκειται ποτέ να σκηνοθετήσω και να παίξω ταυτόχρονα. Αλλά ποτέ μη λες ποτέ. Η αλήθεια είναι πως εξ ορισμού το να σκηνοθετεί κάποιος τον εαυτό του, είναι κάτι αδιανόητο.
Πώς μπορείς να σκηνοθετήσεις κάποιον που δεν μπορείς καν να δεις πάνω στη σκηνή; Από την άλλη σαν ηθοποιός πώς μπορείς να είσαι τόσο βέβαιος για την “ορθότητα” της σκηνικής σου πράξης;
Κι όμως το τόλμησα. Κι αυτό γιατί οι ιδέες που κυοφορούσαν μέσα μου, ήταν αδύνατον να μεταλαμπαδευτούν και πολύ περισσότερο να επιβληθούν, σε έναν άλλο σκηνοθέτη.
Από την άλλη αν ήμουν μόνο σκηνοθέτης, η χαρά μου θα διαρκούσε μόνο δυόμιση μήνες. Το διάστημα των προβών δηλαδή. Μετά, θα ζήλευα με την καλή έννοια, τον ηθοποιό εκείνο που θα έπαιζε αντί για μένα.
Με λίγα λόγια, βρέθηκα σε ένα δίλημμα, που δεν είχε άλλη λύση, παρα μόνο να τα κάνω και τα δύο. Μεγάλη πρόκληση ασφαλώς.
Ευτυχώς το ένστικτό μου με οδήγησε σωστά. Άφησα και τις δύο ιδιότητές μου να συνομιλήσουν μεταξύ τους. Ακόμη και να διαφωνήσουν. Μπορεί να σας ακούγεται λίγο τρελό, αλλά όταν αγαπάς κάτι ολοκληρωτικά, μ’ όποια ιδιότητα και αν εμπλακείς, μπορείς ελεύθερα να συνομιλήσεις πάνω σ αυτό.
Βέβαια οι δυσκολίες δεν με εγκατέλειψαν ούτε και σ’ αυτό το δυαδικό σύστημα που επέλεξα να λειτουργήσω. Και αυτό γιατί αυτές οι δύο φωνές που είχα μέσα μου ανήκαν στο ίδιο σώμα. Επομένως ελέγχονταν από τον ίδιο άνθρωπο.
Εκεί μεγάλο ρόλο έπαιξαν οι συνεργάτες μου. Οι πολύτιμοι συντελεστές αυτής της δουλειάς, στους οποίους είμαι ευγνώμων.
Αυτοί με πολλή αγάπη και εμπιστοσύνη προς εμένα και προς το κείμενο, έδωσαν ο καθένας τη δικιά του πρόταση, αφήνοντας ο καθένας το δικό του αποτύπωμα. Το δικό του κομμάτι παζλ σ’αυτό που τελικά είναι η παράσταση. Ο καθένας με την ιδιότητα του.
Γιατί πρέπει πάντα να θυμόμαστε πως το θέατρο δεν ήταν,ούτε θα γίνει ποτέ, δουλειά ενός μόνο ανθρώπου.
Έχετε ξανασχοληθεί με το συγκεκριμένο έργο στο παρελθόν. Τι καινούργιο ανακαλύψατε αυτή τη φορά μέσα από την ερμηνεία και τη σκηνοθετική σας προσέγγιση;
Μου αποκάλυψε το μεγαλείο ενός ανθρώπου που προσπαθεί να υπερβεί το ψυχικό του τραύμα, όχι προσπαθώντας να το εξαφανίσει, αλλά φέροντάς το. Κουβαλώντας το κάπως όπως ο Χριστός τον σταυρό Του. Και μέσα απ’ αυτήν την πορεία μαρτυρίου του, να οδηγηθεί μέσω της συγχώρεσης, στο φως. Στην κατανόηση και την αγάπη.
Κάθε βράδυ σκέφτομαι – πόσο σπουδαίο πράγμα είναι, να εξωτερικεύει κανείς αυτό που νιώθει βαθιά μέσα του.
Και πόσο συγκινητικό είναι, όταν έχει την δυνατότητα να το μοιραστεί με κάποιον άλλον. Η με κάποιους. Στην προκειμένη περίπτωση της παράστασης, με όλους τους θεατές της. Έστω κι αν ο αφηγητής δεν απευθύνεται ποτέ φανερά σε αυτούς, αλλά στον εαυτό του.
Μοιάζει δηλαδή, σαν μια δημόσια ψυχαναλυτική διαδικασία των δύο βασικών ηρώων της, που εμείς την ονομάσαμε παράσταση.
Το έργο του Βιζυηνού έχει έντονο ψυχογραφικό χαρακτήρα. Πώς προσεγγίσατε τη μεταφορά αυτής της εσωτερικής πάλης στη σκηνή;
Όλα γίνονται μέσα απ’ τα μάτια της μνήμης του αφηγητή και συγγραφέα. Του ίδιου του Βιζυηνού. Γι αυτό επέλεξα να είναι και το μοναδικό πρόσωπο επι σκηνής. Στο παρελθόν έχουμε δει πολλές σκηνικές εκδοχές του διηγήματος, αλλά ποτέ νομίζω κάποια με ένα πρόσωπο.
Κι όμως, όλοι οι υπόλοιποι δεν είναι παρα πλάσματα της μνήμης του. Εμείς δεν τους γνωρίζουμε παρα μόνο μέσα από τα λεγόμενά του. Τα οποία βεβαίως τα δεχόμαστε ως μια αληθινή μαρτυρία. Κακά τα ψέματα όμως. Ο μόνος που υπάρχει σε παρόντα χρόνο μέσα στο διήγημα, είναι μόνο ο Βιζυηνός. Όλοι οι υπόλοιποι είναι μια ανασύνθεση της μνήμης και της φαντασίας του. Όπως και τις δικής μας άλλωστε όταν τον παρακολουθούμε να τα διηγείται. Ο βασικός άξονας λοιπόν της σκηνοθεσίας μου, ήταν αυτή η βουτιά που κάνει αυτός ο άνθρωπος στην μνήμη του. Σε τόπο τραυματικό μα και τόσο χρήσιμο στην προσπάθεια του να κατανοήσει, να υπερβεί τους φόβους του.
Ο δρόμος αυτός γνωρίζει πως δεν θα είναι καθόλου εύκολος, αλλά παρόλα αυτά τολμά να τον επιλέξει. Γιατί όπως επισημαίνουν οι επιστήμονες, όταν κάποιος άνθρωπος κάνει αναδρομή σε ένα τραυματικό παρελθόν, κάθε φορά επιλέγει ο ίδιος, ως πού μπορεί να φτάσει, ως πού μπορεί να νιώσει ασφαλής στη διήγησή του. Είναι φυσικό λοιπόν να σταματήσει αν νιώθει ότι προχωρά σε επικίνδυνο μονοπάτι. Η να προσπεράσει τεχνηέντως, αυτό στο οποίο δεν θέλει να εμβαθύνει, ούτως ώστε να προχωρήσει παρακάτω. Γι αυτό και ο δικός μου αφηγητής, εκτός από την ωριμότητα που αναμφισβήτητα διαθέτει, παρουσιάζεται σε στιγμές ευάλωτος μπροστά στην αναβίωση του τραύματος.
Έστω και για λίγο, το τραύμα του , δεν είναι απόλυτα διαχειρίσιμο από κείνον. Αυτό εκτός από ανθρώπινο είναι και μία σκηνική συνθήκη απόλυτα εναρμονισμένη με την πορεία που διαγράφει το διήγημα, αφού με αυτό τον τρόπο γίνεται ιδιαίτερα σαφές και στους θεατές πόσο τραυματικό τοπίο είν’ αυτό που συντίθενται μπροστά τους, συναισθανόμενοι έτσι ολοένα και περισσότερο τον ήρωα.
Μέχρι να έρθει η σκηνή της εξομολόγησης της μητέρας προς το γιο. Εκεί είναι μια στιγμή ιερή, που ο θεατής παρακολουθεί με κομμένη την ανάσα, στιγμή κομβική για τον ψυχισμό και των δύο βασικών ηρώων του έργου.
Γι αυτό και στην παράσταση ακολουθείται θα έλεγα ένα ιδιότυπο τελετουργικό. Όλα γίνονται σαν να βρισκόμαστε σε μία τελετουργία μνήμης.
Και σ ένα σκηνικό τοπίο που διαμορφώνεται και μεταλλάσσεται, μέσα από τη χρησιμοποίηση υλικών που δεν εξαρτώνται απο το χρόνο. Που υπάρχουν ανα τους αιώνες. Φυσικών υλικών που χρησιμοποιούνται και με άλλο τρόπο – πέρα από τον προφανή, δημιουργώντας ένα μη ρεαλιστικό εικαστικό τοπίο.
Μιλάτε για τη σχέση μεταξύ τραύματος και θαύματος. Πώς πιστεύετε ότι αυτή η ιδέα αποτυπώνεται στην παράσταση και τι μήνυμα θέλετε να περάσετε στο κοινό;
Δεν χρειάζεται να περάσω κάποιο μήνυμα εγώ. Έχω ένα σπουδαίο κείμενο στα χέρια μου. Μπορεί να το κάνει μια χαρά εκείνο. Αυτό που κάνω εγώ, είναι μία καλή μεταφορά. Όπως αξίζει όταν μεταφέρει κανείς πράγματα μεγάλης αξίας. Τα προσέχει, να μην πάθουν τίποτα.
Και τα παρουσιάζει, σε όσο καλύτερη κατάσταση γίνεται. Όσον αφορά τη φράση μου για το τραύμα που μπορεί να γίνει θαύμα, σκεφτείτε μόνο, πως αυτά που μας προχωρούν στη ζωή, δεν είναι παρά κάποιες στιγμές, πού νικήσαμε τους φόβους μας, διαλύσαμε τις αμφιβολίες που μας κρατούσαν πίσω, πετύχαμε αυτό που νομίζαμε ακατόρθωτο, συγχωρέσαμε και τελικά πιστέψαμε και αγαπήσαμε βαθιά. Όλα τα άλλα είναι θαμπά. Μόνο αυτά θυμόμαστε έντονα.
Ο δρόμος δεν είναι ποτέ εύκολος. Αξίζει όμως στον κόπο. Και αυτό είναι το θαύμα. Να προχωρήσεις. Να τον διαβείς το δρόμο αυτό. Να μη δειλιάσεις. Αυτό είναι το θαύμα. Να θυμάσαι χωρίς φόβο και να ξεχνάς χωρίς ενοχή.
Η παράσταση «Το αμάρτημα της μητρός μου», έρχεται στο στο Πολυλειτουργικό Πολιτιστικό Κέντρο δήμου Καλαμαριάς, στις 15 και 16 Φεβρουαρίου.
ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ
Συγγραφέας: : Γεώργιος Βιζυηνός
Σκηνοθεσία: Κωνσταντίνος Γιαννακόπουλος
Μουσική: Θοδωρής Οικονόμου
Σκηνικά/ Κοστούμια:Πάρις Μέξης
Σχεδιασμός κίνησης: Βρισηίδα Σολωμού
Σχεδιασμός φωτισμών: Χριστίνα Θανάσουλα
Βοηθός φωτισμών: Ιφιγένεια Γιαννιού
Βοηθός Σκηνοθέτη: Φάνης Σακελλαρίου
Φωτογραφίες: Μαριλένα Αναστασιάδου
Video: Θάνος Μαργαρίτης
Γραφιστική επιμέλεια: xMx graphics
Επικοινωνία: Αντώνης Κοκολάκης
Επί σκηνής: Κωνσταντίνος Γιαννακόπουλος
Τιμές Εισιτηρίων:
15 ευρώ Γενική Είσοδος
13 ευρώ Μειωμένο (Άνεργων – Φοιτητών – Αμέα)
Προπώληση: Ticketservices.gr
Kρατήσεις : 6936915422
